En nu? De Texelse Courant meldde eind juli 2026 dat schapen vanwege de droogte niet meer op de dijken mogen grazen. ‘Mijn vader begint vaak over de zomer van 1976’, vertelde een  schapenboer aan de Texelse Courant. ‘Toen was het ook gortdroog en moesten we zelfs kuilgras uit Zwitserland kopen.’

Vluchten naar het bos

Rivieren warmden in 1976 op en er werd gesproken van massale vissterfte. Iedereen zocht verkoeling. Ik weet er alles van. Mijn vrouw en ik vluchtten in het weekend met onze baby (geboren eind mei) naar het Amsterdamse Bos. Onder het platte dak was het thuis in Uithoorn nauwelijks meer uit te houden.

Sommigen sliepen ’s nachts op het balkon of in hun tuintje. Het KNMI laat weten dat de zomer van 1976, vijftig jaar later, nog altijd dik gedrukt staat in de meteorologische recordboeken. Het KNMI: ‘De combinatie van een uitzonderlijk lange hittegolf (17 dagen, van 23 juni tot en met 9 juli 1976, met 10 tropische dagen) en een historisch neerslagtekort maakt dit jaar tot een cruciaal onderwerp van klimaatonderzoek, zeker nu het klimaat steeds warmer wordt.’

Moeders met kleine kinderen bij het kinderbadje in het Beatrixpark. Sgtadsarchief Amsterdam / Archief van het Dagblad Het Vrije Volk en rechtsvoorganger: foto’s, 7 juli 1967. Afbeeldingsbestand HVVA00004000045.

‘Mooiweermoeheid’

Hoe lang houden records van toen stand? Het Parool schreef in augustus 2018 al dat het record uit 1976 met zijn zeventien dagen hittegolf was gebroken. Welke nieuwe uitdagingen staan ons te wachten? In 1976 dreigde er bij voorbeeld een tekort aan lege bierflesjes. Zal je net zien op die hete dagen, dat het pierenbadje dicht moet. Het trof in 1976 de jeugdige Amsterdammers in Nieuw-West (Gibraltarstraat}. Negen kinderen waren vanwege dysenterie in het ziekenhuis opgenomen.

In dat topjaar qua hitte en droogte, spraken journalisten na enige tijd over ‘mooiweermoeheid’. De Taalbank definieert dat begrip als volgt: mooiweermoeheid is het verschijnsel dat mensen het aanhoudende mooie weer zat zijn, bijvoorbeeld omdat dat hen hindert in hun dagelijks functioneren.

Recreatie in een kinderbadje, Amsterdamse Bos. Stadsarchief Amsterdam / Archief van de Dienst Ruimtelijke Ordening: foto’s afdeling A, Afbeeldingsbestand 10009A004490.

Weersextremen

Het Hoogheemraadschap Rijnland peilt dit jaar in de duinen van Zuid-Kennemerland een tekort aan zoet water. Er is aanvoer van zoet water uit het Amsterdam-Rijnkanaal en de Lek nodig om stijging van het peil van zout water tegen te gaan, meldt Streekomroep Haarlem105.

De zomer van 1976 was voor deskundigen al een signaal. Karin van der Wiel en Frank Selten schrijven in het KNMI-klimaatbericht van 2026: ‘De vraag is niet óf we met weersextremen te maken krijgen, maar hoe goed we daarop voorbereid zijn.’

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed constateert dat klimaatverandering ook onze musea, collecties, monumenten, groen erfgoed en archeologische vindplaatsen bedreigt. Je kan daarbij denken het gevaar voor gebouwen als kerken en kastelen van overstromingen, of aantasting van archeologisch interessante plaatsen door extreem lage grondwaterstanden. Daling van de bodem kan funderingen beschadigen. Droogte en hitte kunnen rampzalig zijn voor parken en plantsoenen. Natuurbranden kunnen monumenten bedreigen. Kortom, weersextremen vormen een gevaar voor het culturele erfgoed op talloze plekken in onze provincie.

Amsterdamse Bos. Zicht links op de grote speelweide en rechts de Grote Vijver. Gemeente Amstelveen; Documenttype foto; Vervaardiger Oppenheim, G.L.W. (1906-1984) Collectie G.L.W. Oppenheim; Datering 17 juli 1968. Stadsarchief Amsterdam /Afbeeldingsbestand 010028001078.

Gerard Cox (1940-2025) mocht vijftig jaren geleden nog optimistisch zingen ‘voor je ’t weet  is heel die zomer al weer lang voorbij’, maar het is zeer de vraag of na de zomer echt alles voorbij is. De schapen moesten in de zomer van 1976 de dijk ontruimen om het grasland de gelegenheid geven zich te herstellen. Om het brute geweld van de najaarsstormen straks te kunnen weerstaan. Dat geldt dit jaar ook. Terugkijkend beleefden we in 1976, om het KNMI te citeren, ‘een zomer om nooit te vergeten’.

Auteur: Jan Maarten Pekelharing

Bronnen: Geraadpleegd o.a.: KNMI.nl, Texelse Courant, Het Parool, Haarlem105, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed