Spaarndam gem. Haarlem

Het boezemgemaal bij Spaarndam De Spaarndammer sluizen

Gedekte weg bij Spaarndam: extra wal versterkt zwakste schakel

Door de aanwezigheid van enkele waterstaatkundige werken bij Spaarndam was het dorpje van groot strategisch belang voor het functioneren van de Stelling. Aangezien de mogelijkheden voor inundatie in het gebied rondom Spaarndam zeer gering waren, diende deze zwakke schakel versterkt te worden. Om Spaarndam goed te kunnen verdedigen legde het leger een extra zware wal aan ten westen van het dorp. Tussen 1884 en 1892 werd een aarden wal aangelegd tussen Fort benoorden Spaarndam en Fort bezuiden Spaarndam in het Westfront van de Stelling. Het diende zowel als frontwal met geschutsopstellingen ter verdediging van de hoofdlinie als beschermde verbindingsweg tussen beide forten. 

>

Het boezemgemaal bij Spaarndam

Het gemaal is gebouwd in 1844 als stoomgemaal met schepraderen ten behoeve van de Rijnlandsboezem. Sinds 1936 is het in gebruik als dieselgemaal met schepraderen, uitslaande op de boezem van het Noordzeekanaal. Het gemaal bestaat uit een machinegebouw met voor- en achterwaterloop.

>

Een vroege geschiedenis van Spaarndam

Waarschijnlijk ontstond het dorpje Spaarne rond het jaar 1000. Holland was in deze tijd door de lage ligging echter niet veilig voor het water. Toen twee stormvloeden ons land in 1248 teisterden kwamen dan ook grote delen van Holland ten zuiden van het huidige IJ onder water te staan. Naar aanleiding van deze overstromingen werd in 1250 een dam in het Spaarne aangelegd. Het veranderde het dorpje Spaarne drastisch.

>

Hansje Brinker

Voor de Amerikaanse toeristen is hij een held, maar onder Nederlanders is hij veel minder bekend: Hansje Brinker, de jongen die zijn vinger in een dijk stopte en zo Nederland redde. Dat Hansje nooit bestaan heeft, is niet belangrijk. En wist je dat hij eigenlijk de creatie is van de Amerikaans kinderboekenschrijfster Mary Mapes Dodge? En dat al in 1865. In 1950 kreeg Hansje een welverdiend monument op de Woerdersluis in Spaarndam.

>

De Spaarndammer sluizen

De Spaarndammer sluizen bestaan uit een bebouwde dijk met daarin sluizen liggend in het midden van een grote waterplas. De sluizen zijn een belangrijk waterstaatkundig ‘object’. Spaarndam is namelijk één van de vier plaatsen waar het wateroverschot van het grote Hoogheemraadschap van Rijnland geloosd wordt op het buitenwater.

>

Het verhaal van Hansje Brinker

In Amerika was hij een held, maar in Nederland, het land waar hij woonde, was hij veel minder bekend. Dat was lange tijd het lot van Hansje Brinker, de jongen die het land zou hebben gered door zijn vinger in een lekkende dijk te stoppen. In 1950 kreeg deze mythische held zijn welverdiende monument. Sindsdien is zijn beroemde daad in drie dimensies te bewonderen op de Woerdersluis in Spaarndam. Niemand minder dan Prinses Margriet onthulde dit beeld. Het is natuurlijk allemaal fictie. Dit schijnbaar o zo Hollandse verhaal kennen we alleen maar omdat het in 1865 opdook in een Amerikaans kinderboek van de schrijfster Mary Mapes Dodge.

>

De Spaarndammer sluizen

De Spaarndammer sluizen vormen een dankbaar object voor luchtfotografie. Luchtfoto’s tonen ons een bebouwde dijk met daarin sluizen liggend in het midden van een grote waterplas. In één oogopslag is duidelijk dat we met een belangrijk waterstaatkundig object te maken hebben. En dat is ook zo. Spaarndam is een van de vier plaatsen waar het wateroverschot van het grote Hoogheemraadschap Rijnland geloosd wordt op het buitenwater om zijn weg naar zee te kunnen vinden. De andere drie plaatsen zijn Gouda, Halfweg en Katwijk. Tegenwoordig pompt een modern gemaal het meeste water naar het Noordzeekanaal, vroeger stroomde het bij eb via spuisluizen in het IJ. Maar ook de schutsluis dateert al uit de dertiende eeuw.

>

Halfweg, tussen Amsterdam en Haarlem

Halfweg ontleent zijn naam aan de ligging halverwege Amsterdam en Haarlem. Halfweg ligt aan de Spaarndammerdijk die eeuwenlang het water keerde tussen de nog niet ingepolderde Haarlemmermeer en het IJ. Vanaf 1632 verbond de Haarlemmertrekvaart Amsterdam en Haarlem.

>