Stolpboerderijen in West-Friesland

Verhalen van Ina Slot, Cie Geschiedschrijving van het Westfries genootschap

Het voorhuis

De bijzondere bouwstijl van de stolpboerderij, met het piramidevormige dak dat rust op het vierkant, is één van de belangrijkste kenmerken van West-Friesland. De oudste boerderijen zijn die met een voorhuis met daarachter de eigenlijke stolp.

De darsdeuren zijn aan de weg gesitueerd. Dit zogenoemde West-Friese type wordt steeds zeldzamer. Je komt ze nog tegen in oude boerendorpen als Twisk, Abbekerk, Sijbekarspel en Benningbroek. De nieuwere boerderijen (het Noord-Hollandse type) werden in de 19de en 20ste eeuw gebouwd. Zij hebben de darsdeuren aan de achter- of zijkant. De voormuur is recht, de voordeur zit aan de rechterkant van de weg af gezien. Deze deur gaf vroeger direct toegang tot de koegang. Wanneer je de deur opendeed, stapte je zo achter de koeien. In de jaren vijftig werd bij vrijwel alle boeren het eerste staltje verbouwd tot keuken met daarachter meestal een douche en wc.

Traditionele stolpboerderij

Bij een West-Friese stolp zijn de darsdeuren aan de weg. Dit is het oudste type boerderij.

Traditionele stolpboerderijTraditionele stolpboerderij

Rouw- en trouwdeur

De boerderijen van het West-Friese type hebben doorgaans prachtige donkergroen geverfde voordeuren met in het bovenraam fraaie versieringen. Vaak is dat een levensboom: een krullerig takkenpatroon. 

In heel oude stolpen is nog een rouw- en trouwdeur aanwezig. Het is een deur zonder klink of brievenbus. Er gaat geen pad naartoe en er is ook geen stoep te bekennen. Deze deur ging alleen open bij trouw of rouw, dus wanneer de bewoner overging naar een nieuw leven. De deur werd in zijn geheel weg getild en opzij gezet. Nadat de dode of de bruid het huis uit was, zette men de deur snel weer op zijn plaats om de boze geesten in de war te brengen.

De meeste rouw- en trouwdeuren maakten deel uit van het voorhuis of de pronkkamer. Dit was een ruimte zonder stookgelegenheid, bedsteden en ramen. Hier werden de kostbaarste bezittingen bewaard. Zo ver mogelijk verwijderd van de stal, waar het vochtig was en waar de kans op bederf dus groter was.

Een voordeur met levensboom

Een voordeur met levensboomEen voordeur met levensboom

Publicatiedatum: 02/05/2013