Scheepvaartmuseum: koninklijke scheepsmodellen

In de collectie van het Scheepvaartmuseum bevindt zich een aantal modellen van koninklijke schepen, zoals de Gouden Draeck en de Koningssloep. In 1818 kreeg koning Willem I een statige sloep cadeau van de Marinewerf te Rotterdam. Als ‘maritieme natie’ bij uitstek lag het voor de hand dat de kersverse koning eveneens over een representatief vervoersmiddel te water zou beschikken. Het duurde bijna 23 jaar voordat de Koningssloep officieel in gebruik werd genomen. De Koningssloep is 24 keer gebruikt sinds de bouw. Het schip is altijd exclusief gebruikt voor feestelijke gebeurtenissen in gezelschap van het Koninklijk Huis. 

Gouden Koets te water

In de ‘stamboom’ van de sloep zit een opmerkelijk gat. Na de voltooiing van de bouw duurde het maar liefst 23 jaar voordat ze voor het eerst werd gebruikt, bij de inhuldiging van Willem II. Zijn vader Willem I, voor wie de sloep gebouwd was, liet zich liever vervoeren in een modern stoomjacht. Thuishaven was de marinewerf in Rotterdam waar de sloep naar ontwerp van C.J. Glavimans gebouwd was. Na iedere vaartocht werd het schip daar op de wal opgeslagen. Een belangrijk kenmerk van deze witte sloep is de gouden decoratie. Op de voorsteven wordt Neptunus, de Griekse zeegod, door drie zeepaarden in een schelp over de golven getrokken. Zij worden omringd door drie zeerminachtige schepsels. Met recht dat de Koningssloep geldt als de ‘Gouden Koets te water’.

De Koningssloep in het Oosterdok, rond 1900

Foto: Collectie Scheepvaartmuseum, Amsterdam

De Koningssloep in het Oosterdok, rond 1900De Koningssloep in het Oosterdok, rond 1900

Roeicommando’s

De 17 meter lange eikenhouten sloep werd met 20 roeiers vooruitgebracht. Het roeien van de Koningssloep gaat gepaard met veel precisie en protocol. De roeiers moeten goed getraind zijn om het schip zo rustig mogelijk voort te bewegen. Het protocol voorschrijft dat tussen iedere slag drie seconden rust wordt gehouden. Daarbij moeten ze hun blikken op het einde van de riemen houden, want stiekem naar de Koninklijke gasten gluren is natuurlijk ongepast. Ook wordt vermeld in het protocol dat er niet mag worden geremd met de riemen, wat vraagt om goed inzicht van de kapitein.

Sloep in vitrine

De elegante en rijkversierde sloep was zeer representatief voor de ontvangst van buitenlandse gasten, zoals de sjah van Perzië (1889) en koning Haakon van Noorwegen (1954). Als koningin Wilhelmina een tewaterlating verrichtte, dan liet ze zich per Koningssloep naar de werf vervoeren.De Koningssloep is voor het laatst gebruikt tijdens het zilveren huwelijksfeest van koningin Juliana en prins Bernhard in 1962. Vanaf 1983 tot 2007 is de sloep geëxposeerd in Het Scheepvaartmuseum. In de lange smalle zalen van het museum kwam de sloep niet volledig tot haar recht. Na de restauratie van Het Scheepvaartmuseum keerde de geliefde Koningssloep dan ook niet terug in het museum. Maar in 2015 verandert dat. Dan is de sloep weer te bewonderen. Tot die tijd is in het Scheepvaartmuseum wel het model van de Koningssloep te bezichtigen. Dit model is gebouwd tijdens de regeringsperiode van koning Willem II, tussen 1840 en 1849.

De Koningssloep in een van de oude zalen van het Scheepvaartmuseum

Foto: Collectie Scheepvaartmuseum, Amsterdam

De Koningssloep in een van de oude zalen van het ScheepvaartmuseumDe Koningssloep in een van de oude zalen van het Scheepvaartmuseum

Varend huwelijksgeschenk

Het museum bezit meerdere modellen van koninklijke boten. In 1937 ontvingen H.K.H. prinses Juliana en Z.K.H. prins Bernard als nationaal huwelijksgeschenk een motorjacht, de Piet Hein genaamd. De voorkeur van Juliana en Bernard ging uit naar een motorjacht (en liever geen zeiljacht) waarmee ze de meeste Nederlandse binnenwateren konden bevaren. Diepgang en hoogte moesten dus beperkt zijn, maar het mocht ook weer niet te klein zijn, vanwege de gewenste koninklijke uitstraling. Alle onderdelen voor de Piet Hein komen uit Nederland. De motoren komen van de machinefabriek Stork uit Hengelo, en de lichtdynamo wordt door een Kromhoutmotor aangedreven. Meubelfabriek H.P. Mutters & Zoon uit Den Haag tekende voor het interieur dat door de bekende binnenhuisarchitect ir. S van Ravensteyn werd ontworpen. De Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij te Amsterdam leverde de betimmering voor slaapvertrek en badkamer. De naamgever van het schip wordt geëerd met een plaquette geschonken door de inwoners van Delfshaven, de geboorteplaats van Piet Hein.

Scheepsmodel van de Piet Hein

Foto: Collectie Scheepvaartmuseum, Amsterdam

Scheepsmodel van de Piet HeinScheepsmodel van de Piet Hein

In Duitse dienst

In de Tweede Wereldoorlog is de Piet Hein door de bezetter naar Duitsland overgebracht, waar het als commandoschip van de Luftwaffe dienst deed. Na het herstel van de in de oorlog opgelopen schade kan de koninklijke familie het schip in 1947 weer in gebruik nemen. In 1981 is het schip overgedragen aan de Stichting tot exploitatie van de Piet Hein. Sindsdien is het ingezet om jongeren aan boord nautische, technische en maritieme kennis op te laten doen. Het jacht is nog steeds eigendom van de koninklijke familie.

De Groene Draeck

Ook prinses Beatrix heeft een zeewaardig schip cadeau gekregen van het Nederlandse volk. De Groene Draeck, een Lemsteraakjacht,  werd haar in 1957 aangeboden voor haar 18e verjaardag. Dit scheepstype is gebaseerd op de vroegere vissersschepen van de Zuiderzee. Dit waren Lemsteraken waarmee gevist werd tussen Lemmer en Den Helder. Het schip is vernoemd naar de Vlieghende Groene Draeck uit 1623. Dit oorlogsschip was onder andere het vlaggenschip van Nederlands luitenant-admiraal en West-Indische Compagnie-commandant  Piet Hein. Het had Maarten Tromp meerdere malen als kapitein. Het originele schip in nog steeds afgebeeld in de vorm van houtsnijwerk op het mastschild van de Groene Draeck. Tijdens de bouw van het schip is er door modelbouwer Jelle Hazenberg (1910-1983), van het Maritiem Museum Rotterdam, een scheepsmodel gebouwd in 1957 aan de hand van de originele bouwtekeningen. Dit scheepsmodel is te bezichtigen in Het Scheepvaartmuseum. Het schip is ook in het echt te bewonderen: het vaart nog steeds en ligt tegenwoordig in de haven van Muiden.

Scheepsmodel van de Groene Draeck

Foto: Collectie Scheepvaartmuseum, Amsterdam

Scheepsmodel van de Groene DraeckScheepsmodel van de Groene Draeck

Publicatiedatum: 11/11/2013

Aanvullingen

Vul deze informatie aan of geef een reactie.

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Vereiste velden zijn gemarkeerd met *. Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.