Nog nooit vertoond in Alkmaar

Het hardrijden op de fiets begint in Alkmaar zo'n 80 jaar terug. Jan van Baar vertelt levendig over pedaalridder Jan Kanonskogel, over hardfietsen met leverworst en lamsbout als prijzen en hoe de wielerbaan uiteindelijk in de kachel verdween. We citeren hierbij uit zijn verhaal in het boekje ‘Ik was erbij.’ De maand april was traditiegetrouw de opening van het seizoen voor de Alkmaarsche wielerbaan. In 1935 kwam er bij de houten wielerbaan een lichtinstallatie waarover de Alkmaarsche Courant ‘lyrisch’ verslag doet.

Regionaal Archief Alkmaar, Mej. Mien vd Bree

‘April 1935. Ook in Alkmaar is de wielerbaan geopend. Mejuffrouw Mien de Bree maakte, als beste vrouwelijke bedwinger van het stalen ros in Nederland, de openingsrit.’

Regionaal Archief Alkmaar, Mej. Mien vd BreeRegionaal Archief Alkmaar, Mej. Mien vd Bree

A.s zondag begint het!

‘De Alkmaarsche baan is thans verlicht! Dinsdagavond zijn wij bij de officeele ingebruikneming der lichtinstallatie tegenwoordig geweest en wij zijn even als al de anderen verrast geworden door het schitterende effect dat de 16 grootte lampen, elk van 600 kaarssterkte, maakten. Waar men ook zit of staat, overal kan men scherp en duidelijk zien, nergens is er ook maar een spoor van schaduw te ontdekken.’ (Alkmaarsche Courant, 12 april 1935)

Jan Kanonskogel en pedaalridders Adam en De Graaf

In 1934 was de houten wielerbaan gebouwd in de Alkmaarder Hout, aan de Sportlaan (op de plek waar later het oude AZ-stadion zou komen). Voor de liefhebbers: ‘het was een baan van 166⅔ meter lengte met zeer steile bochten, een houten overdekte hoofdtribune, staantribunes en een verhoogd houten juryplatform op het middenterrein.’ ‘Sinds de aanleg van een grasbaan in 1925 op het gemeentelijke sportpark groeide het aantal liefhebbers van de wielersport zienderogen. De grasbaanwedstrijd, nog het best te vergelijken met een wedstrijd veldrijden, trok duizenden toeschouwers. Plannen om in Alkmaar een houten wielerbaan te bouwen ontstonden in een tijd dat Nederlandse renners als Piet Moeskops en Arie van Vliet internationale triomfen vierden.’

‘Vele grote wielerhelden bezochten de Alkmaarse piste zoals de onverslaanbare zesdaagse koning Jan ‘kanonskogel’ Pijnenburg, zijn koppelgenoot Wals, het Zwitsers-Duitse duo Killan-Vopel, de pedaalridders Adam en De Graaf en de geslepen Italiaanse sprinter Italo Astolfi.
In de kranten verschenen enthousiaste verslagen: dit was in Alkmaar nooit eerder vertoond. Zelfs een valpartij werd door de toeschouwer als een regelrechte sensatie ervaren.’

Wielerbaan 1934

Beeld: G.C.F. Bergenhenegouwen

Wielerbaan 1934Wielerbaan 1934

Hardfietsen om leverworsten, lamsbouten en vette premies

‘De zondagse spektakelwedstrijden en de wekelijkse ‘populaires’ op de woensdagavond voor de amateurs en nieuwelingen, bij te wonen tegen een minimum entreeprijs van 9 cent, trokken duizenden toeschouwers. Het leverde een levendig schouwspel op van programmaverkoopsters, rijen mensen voor loketten, door politieagenten omgeven om de toeloop in goede banen te leiden, en zich vullende tribunes. Op de baan trapten de renners zich even los, sleutelden helpers aan fietsen of kregen de banden nog wat lucht. Ronduit befaamd waren de jaarlijks terugkerende kermisraces in augustus waarbij de plaatselijke middenstand gul met premies strooide en de Joodse slager Eli Bing uit de Achterstraat leverworsten en lamsbouten beschikbaar stelde.

1941 Houten wielerbaan in de potkachel

‘Zes jaar lang konden wielerliefhebbers hun hart ophalen aan baansport op hoog niveau. Tot in mei 1940 een geschil aan het licht trad tussen de baandirectie en het gemeentebestuur en de eerste berichten verschenen over sluiting van de wielerbaan.’ Dit leidde o.a. tot het wegvallen de gemeentelijke subsidie waardoor verdere exploitatie niet meer mogelijk was. ‘In 1941 werd de baan afgebroken en het hout voor hergebruik en als stookhout van de hand gedaan. Tijdens de oorlogsjaren verdwenen trouwens meerdere houten wielerbanen in Noord-Holland zoals de historische baan van Assendelft in de potkachel.’

Bronnen

Hardfietsen om leverworsten, lamsbouten en vette premies. De oudste Alkmaarse wielerbaan (1934). Auteur Jan van Baar (Regionaal Archief Alkmaar) in ‘Ik was erbij, deel 2’.

Krantenartikel Alkmaarsche Courant, april 1935 (collectie Regionaal Archief Alkmaar)

Publicatiedatum: 12/04/2011