Historisch Amsterdam onder de loep in kaartenboek

Sommige kaarten van Amsterdam zijn zo gedetailleerd dat je er huizen, straatmeubilair, vee, bootjes, brandemmers en urinoirs op kunt zien. Onlangs verschenen de meest bijzondere van deze detailkaarten in boekvorm.

Vogelvluchtperspectiefkaarten

Na de twee dikke en fraaie delen Kaarten van Amsterdam over de periode 1538-1865 en 1866-2012 heeft uitgeverij TOTH, in samenwerking met het Stadsarchief Amsterdam, nu een derde boek uitgebracht. Auteur Marc Hameleers zoomt hier in op buitengewoon gedetailleerde kaarten van Amsterdan uit de zestiende tot en met twintigste eeuw.

De beroemde vogelvluchtkaart van Cornelis Anthonisz

De beroemde vogelvluchtkaart van Cornelis Anthonisz Beeld: Wikimedia Commons

Zo zijn op de bekende vogelvluchtperspectiefkaarten van Cornelis Anthonisz (1544), Pieter Bast (1597) en Balthasar Florisz van Berckenrode (1625) alle huizen individueel en ‘in opstand’ te zien. Uit onderzoek naar die drie oudste kaarten is gebleken dat de cartografen nauwelijks fouten hebben gemaakt. Dat is verbazingwekkend als je weet dat ze de detailtekeningen met de licht bevende hand vanaf de (kerk)torens van de stad moesten maken: luchtfotografie of Google Earth bestonden uiteraard nog niet.

Auteur Marc Hameleers biedt zijn boek aan journalist John Jansen van Galen (r) en beeldend kunstenaar Jan Rothuizen (l), 2-10-2015

Auteur Marc Hameleers biedt zijn boek aan journalist John Jansen van Galen (r) en beeldend kunstenaar Jan Rothuizen (l), 2-10-2015 Beeld: TOTH/Eddy Posthuma de Boer

Burgerwijkkaarten

Ieder huis was indertijd verschillend en werd individueel nagetekend door Cornelis Anthonisz, Bast en Berckenrode. Hun kaarten bevatten ook fraaie details, zoals deuren, ramen, daken en schoorstenen maar ook armetierige boompjes, toesleden met paarden, grazend vee en schuiten met peddels en opvarenden. Let ook eens op de hoge stapels hout langs de kaden van de handelsstad aan de vooravond van de Gouden Eeuw. Nog meer details zijn er te vinden op de achttiende-eeuwse ‘burgerwijkkaarten’. Amsterdam was toen ingedeeld in zestig genummerde wijken met elk een eigen militaire eenheid (vendel) van de burgerwacht. Deze hield de wacht bij de toegangspoorten, coördineerde bij bluswerkzaamheden en organiseerde de rondgangen van de nachtwacht.

Kaart van Burgerwijk 54 op schaal ca. 1:1.700, opgemeten en getekend door Jan Meyer

Kaart van Burgerwijk 54 op schaal ca. 1:1.700, opgemeten en getekend door Jan Meyer Beeld: Stadsarchief Amsterdam

Urinoirs

Vermaard zijn de gedetailleerde kaarten van Amsterdam in de atlas van de boekverkoper en uitgever Jan Christiaan Loman jr. uit 1876. Voor het onderzoek naar stedelijke ontwikkeling en naar individuele huizen en personen worden deze nog altijd geraadpleegd. De complete atlas van Loman bestaat uit 101 bladen, getekend op een schaal van 1:1250. Naast alle publieke en private gebouwen van het Amsterdam in het laatste kwart van de negentiende eeuw zijn ook brandschellen, lantaarns, riolen, tramlijnen en urinoirs op de kaarten te onderscheiden. Voor genealogen is het handig dat ook de huisnummers zijn ingetekend: zo kun je het exacte woonadres van je voorouders lokaliseren en je een voorstelling maken hoe hun buurt eruitzag.

Nu te koop: Marc Hameleers, Gedetailleerde kaarten van Amsterdam (Uitgeverij TOTH; Bussum 2015).

Publicatiedatum: 12/10/2015