De Erfgooiers

De geschiedenis van de Erfgooiers gaat eeuwen terug. Sinds de middeleeuwen waren de Gooise gronden eigendom van de Abdij van Elten (nu gelegen vlak over de grens in Duitsland). Tijdens het bewind van de graaf van Holland, eind dertiende eeuw, kwam de Gooise Marke tot stand. Dit was een agrarische belangenorganisatie, met als voornaamste doel het ten eeuwigen dage behouden en gebruiken van de Gooise (al)gemene gronden. De Marke kreeg ook een naam: Stad en Lande van Gooiland. In 1912 werd de Erfgooierswet aangenomen in de Tweede Kamer. Deze wet regelde het voortbestaan van de Gooise Marke. De Vereniging Stad en Lande van Gooiland kreeg volgens deze wet het eigendom van de gemene weiden en heiden.

Heide te Laren, door Anton Mauve.

Beeld: Wikipedia.org.

Heide te Laren, door Anton Mauve.Heide te Laren, door Anton Mauve.

Scharende en niet-scharende Erfgooiers

De Gooiers streden ervoor hun gebruiksrechten in stand te houden. Zij moesten er ook voor zorgen dat niet teveel nieuwelingen rechten kregen op de gronden. Uiteindelijk ontstonden zo twee soorten Erfgooiers: de scharenden en de niet-scharenden. De scharenden lieten hun vee ‘scharen’ of grazen op de meenten. Besluiten werden vastgelegd in zogenaamde schaarbrieven.

De Erfgooiers

Einde van de Erfgooiers

Na de Tweede Wereldoorlog liep het aantal boeren terug. Uiteindelijk werd in 1972 de organisatie opgeheven. Een aantal scharende boeren kreeg een uitkering in geld (de wijkers). Een aantal anderen kreeg grond om te kunnen blijven boeren (de blijvers). De niet-scharenden kregen een eenmalig bedrag dat werd opgebracht uit de verkoop van de gronden. De meenten in het Gooi zijn inmiddels allemaal bebouwd. Maar de naam Erfgooier is bij de echte Laarders een begrip dat niet vergeten wordt …

Bronnen

Historische Kring Laren.
H.A. Kos en bestuur Stad en Lande Stichting, Het land van de Erfgooiers: Het Gooi in beeld vanaf 1700, uitgave Stad en Lande Stichting, Huizen 1997 (in te zien in het archief van het Historisch Centrum Laren).
Anton Kos en Karin Abrahamse, Erfgooiers ten eeuwigen dage, Zwolle 2007 (standaardwerk over de Erfgooiers, te koop bij het Historisch Centrum Laren).
Het archief van de Erfgooiersvereniging is ondergebracht in een stichting. De archiefstukken bevinden zich in het stadsarchief van Naarden.

Publicatiedatum: 22/02/2011