De eerste Chinees in Alkmaar

Op 4 maart 1953 opende het Chinese restaurant ‘Het Oosten’ zijn deuren voor het publiek. Eerdere pogingen om belangstelling te wekken voor de Chinese keuken waren tot dan toe mislukt. Met de komst van het restaurant op de hoek van de Gedempte Nieuwesloot en de Van den Boschstraat begon in Alkmaar de definitieve kennismaking met de Aziatische keuken en het goedkoop en exotisch uit eten gaan.

Officier onder generaal Tsjang Kai Tsjek

De exploitant van Het Oosten heette Chu Kuang (de Chinezen schrijven eerst de geslachtsnaam en daarna de voornaam). Hij was geboren op 10 oktober 1907 in Wenchow, een klein plaatsje in de provincie Chekiang op het vasteland van China. Na de Chinese basisschool volgde de boerenzoon de opleiding tot beroepsonderofficier. Hierna diende hij in de Kuomintangbeweging onder generaal Tsjang Kai Tsjek. Om hernieuwd oorlogsgeweld van de Japanners te omzeilen emigreerde de vroeg volwassen geworden Chu Kuang in 1932 naar Nederland. Hij begaf zich in de Amsterdamse textielhandel, maar oorlog en bezetting dwarsboomden ook hier zijn ambities. Wel had hij intussen Fennechien Boers uit Emmen leren kennen. Zij trouwden, kregen twee kinderen en besloten in mei 1948 naar China terug te gaan en hun geluk in Sjanghai te beproeven.

Heimwee

Het verblijf in Sjanghai was van korte duur. Met de overwinning van de communistische leider Mao Tsjetung op de nationalisten van Tsjang Kai Tsek vluchtte de nationalistisch gezinde Chu Kuang met vrouw en twee kinderen in een vissersboot en een Chinese jonk naar het eiland Formosa (Taiwan), de thuishaven van Tsjang Kai Tsjek. Daar begonnen zij een restaurantje. Mevrouw Chu-Boers werd echter gekweld door een groot heimwee. In oktober 1952 keerde het inmiddels vijf leden tellende gezin naar Nederland terug. Enige maanden later vestigde het gezin zich op de Gedempte Nieuwesloot te Alkmaar. Daar opende Chu Kuang in maart 1953 het Chinese restaurant Het Oosten (Tong Fang in het Chinees).

Restaurant ‘Het Oosten’, het eerste Chinese eethuis in Alkmaar in 1974. Het stond op de hoek van de Gedempte Nieuwesloot en de Van den Boschstraat. Beeld: Regionaal Archief Alkmaar, foto J. Elsinga.

Van café naar Chinees restaurant

Het voormalige café aan de Gedempte Nieuwesloot hoefde niet ingrijpend te worden verbouwd. Het interieur werd aangepast en er werd een Aziatische sfeer gecreëerd met Chinese wandversieringen, gedrapeerde bonte doeken en kleurig Chinees lampionlicht. De avond voor de opening had de familie Chu naast collega-restauranthouders en familieleden ook de culinaire fijnproevers van de Alkmaarsche Courant en het Noord-Hollands Dagblad uitgenodigd. De verslaggevers lieten zich het bordje haaievinnensoep, de krokante loempia, de Tjap Tjoy, Foe Yong Hai en Tja Sieuw goed smaken en daags daarna werd op studentikoze wijze verslag gedaan van de overvloedige maaltijd. De conclusie was dat de liefhebber van de Chinese tafel niet langer hoefde uit te wijken naar de Binnen Bantammerstraat in de hoofdstad.

Indisch

In de Randstad was de Chinees al redelijk ingeburgerd. Kort na de Eerste Wereldoorlog openden Chinese zeelieden in de havensteden Rotterdam en Amsterdam de eerste Chinese eethuisjes. De enorme vlucht van het Chinese restaurantwezen dateert van na de Tweede Wereldoorlog toen rijkelijk en goedkoop uit-eten-bij-de-Chinees ongekend populair werd. De terugkeer van 100.000 militairen uit Indonesië in 1949 droeg daar sterk toe bij. De restauranthouders haakten hier handig op in door de Chinese keuken aan te passen en naast de eigen specialiteiten ook Indische gerechten op het menu te zetten. De meeste Chinese restaurants in Nederland noemden zich dan ook Chinees-Indisch.

Elsinga, J. / collectie Regionaal Archief Alkmaar / RAA011003566.

Steeds meer populariteit

In Alkmaar kwam de belangstelling voor de Chinees langzaam op gang. In 1963 was het Chinees-Indische restaurant Het Oosten nog steeds de enige Chinees. Het trok veel jongeren die de belegen etablissementen Koekenbier en Het Gulden Vlies links lieten liggen en kozen voor een goedkope maaltijd in een exotische Aziatische entourage. De grote toestroom van Chinese restaurants vond plaats eind jaren zestig en jaren zeventig toen bekende zakenpanden als Het Wapen van Zeeland, de kledingzaak van Cloeck, De Keizerskroon en hotel-restaurant De Valkshoek werden opgekocht ter vestiging van een Chinees-Indisch restaurant. Ook in de dorpen rondom Alkmaar – zelfs in het protestants-christelijke Broek op Langedijk – veroverde de Chinees een plekje in het uit-eten-circuit.

Berend Ulrich / collectie Regionaal Archief Alkmaar / NL-AmrRAA_1430_1988-01_0006.

concurrentie

De Chinees heeft zich de laatste halve eeuw een vaste plaats verworven. Na een lichte teruggang telt Alkmaar anno 2006 nog acht Chinees-Indische restaurants. Van een Chinese hegemonie is geen sprake meer. Met de vestiging van Italiaanse, Spaanse, Griekse en Turkse restaurants kent de Chinees geduchte concurrentie. De Chinese kwartiermaker Chu Kuang heeft deze culinaire ontwikkeling in de stad nog op de voet kunnen volgen. Hij overleed 10 november 2003 op 96-jarige leeftijd.

Auteur: Jan van Baar

 

Publicatiedatum: 01/08/2011

Aanvullingen

Vul deze informatie aan of geef een reactie.

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Vereiste velden zijn gemarkeerd met *. Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.