Cornelis Troost was geboren op 8 oktober 1696 in Amsterdam en werd twee dagen later in de Zuiderkerk gedoopt. Zijn vader, Johannes (Jan) Troost, was een boekhouder van de VOC en overleed omstreeks 1719 in Oost-Indië. Zijn moeder was Barbara Meebeck Kruywagen. Troost werkte aanvankelijk als acteur in de Amsterdamse Schouwburg en trouwde in 1720 met toneelspeelster Suzanna Maria van der Duyn (ca. 1698-1780). Ze kregen vijf dochters. Eén daarvan was Sara Troost (1732-1803), die net als haar vader een carrière maakte in de schilderkunst. Cornelis’ dochter Elisabeth trouwde met kunstverzamelaar Cornelis Ploos van Amstel (1726-1798).

Portret Hermanus Boerhaave (1668-1738). Geneeskundige, hoogleraar aan de universiteit te Leiden, schilder: Cornelis Troost, 1735. Collectie Rijksmuseum, objectnummer SK-A-2342, publiek domein.

Portrettist

Vanaf 1724 richtte Cornelis Troost zich op de beeldende kunst. Hij ging in de leer bij kunstenaar Arnold Boonen (1669-1729) die vooral bekend is als portretschilder. Troost schilderde aan het begin van zijn carrière vooral nog portretten. Hij heeft een aantal belangrijke figuren geportretteerd, waaronder arts, anatoom, botanicus en scheikundige Herman Boerhaave (1668-1738) in 1735. In dezelfde periode schilderde Troost onder andere de hoofdschout van Amsterdam en bewindhebber van de VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie), Isaac Sweers (1707-1777), en Generaal kwartiermeester der cavalerie, kolonel van het regiment infanterie Oranje-Groningen en commandant van Grave, Gerrit Sichterman (1688-1730). Daarnaast heeft Cornelis Troost zichzelf ook een paar keer afgebeeld.

Zelfportret Cornelis Troost, 1745. Collectie Mauritshuis, Den Haag, inventarisnummer 194, publiek domein.

Hogarth

In toenemende mate was Troost scènes uit toneelstukken, militaire taferelen en huishoudens van de gegoede burgerij gaan afbeelden. Hiervoor gebruikte hij een mix van gouache (dekkende waterverf, ook wel plakkaatverf), pastel, maar ook olieverf en aquarel. Door schilderijen als ‘Het Blindemanspel’, waarop hij het schttiende-eeuwse vermaak van gegoede burgerij met een speelse ondertoon heeft afgebeeld, wordt Troost vaak vergeleken met de Engelse kunstenaar William Hogarth die vaak satirische voorstellingen maakte van de hogere klasse. Deze speelse en humoristische stijl zijn ook terug te vinden in de diverse theaterstukken van Troost, die vaak gebaseerd waren op blijspelen waar zowel het fatsoen als de ondeugden van de burgerij op de hak werden genomen. In de beroemde serie van vijf pastels, de zogenoemde ‘Nelri’, is deze humor goed terug te vinden.

Het Blindemanspel. Schilder: Cornelis Troost, ca. 1740. Collectie Museum Boijmans Van Beuningen. Beeld via Wikimedia Commons, publiek domein.

NELRI

‘Nelri’ is opgemaakt uit de eerste letters van de Latijnse titels van de schilderijen: ‘Nemo loquebatur’ (Niemand sprak), ‘Erat sermo inter frares’ (Men raakte in gesprek), ‘Loquebatur omnes’ (Iedereen praatte), ‘Rumor erat in casa’ (Er werd geschreeuwd in huis) en ‘Ibant qui poterant, qui non potuere cadebant’ (Wie kon lopen vertrok te voet, wie dat niet meer kon, viel). De serie beeld enigszins spottend het verloop van een plezierige avond van de gegoede burgerij uit. Op het eerste schilderij zitten een aantal heren nog rustig bij elkaar in een rijk vertrek. In de daarop volgende schilderijen wordt er steeds meer gedronken en is er spraken van luide gesprekken, discussies en dronkenschap.

‘Erat sermo inter fratres’ (De broeders raakten in gesprek). Vervaardiger: Cornelis Troost, 1740. Tweede pastel in de NELRI serie. Collectie Mauritshuis, Den Haag, inventarisnummer 187, publiek domein.

‘Ibant qui poterant, qui non potuere cadebant’ (Wie nog kon lopen ging heen, wie dat niet meer kon, viel om). Vervaardiger: Cornelis Troost, 1739. Laatste pastel in de NELRI serie. Collectie Mauritshuis, Den Haag, inventarisnummer 190, publiek domein.

Einde

Cornelis Troost woonde en werkte bijna zijn hele leven in Amsterdam. Rond 1749 werd hij ziek en stierf kort daarop. De veelzijdige kunstenaar werd begraven in de Nieuwe kerk in Amsterdam. Zijn werk is onder andere te bezichtigen in het Rijksmuseum in Amsterdam en het Mauritshuis in Den Haag.

Geschreven door Liza Koppenrade

Bronnen

• Cultuurwijzer. (z.d.). Van Suypestein tot Drinkenburg. Geraadpleegd op 4 mei 2015, via: http://www.cultuurwijzer.nl/oud/i000250.html
• Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek (NNBW). Molhuysen, Dr. P. C., Blok, Prof. Dr. P. J. (1911). Troost. Geraadpleegd op 4 mei 2015, via: http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=10&page=539&accessor=accessor_index
• Redactie Art Salon Holland. (z.d.). Cornelis Troost (1697-1750). Geraadpleegd op 4 mei 2015, via: http://www.artsalonholland.nl/grote-meesters-kunstgeschiedenis/cornelis-troost
• Rijksbureau van Kunsthistorische Documentatie (z.d.). Cornelis Troost. Geraadpleegd 4 mei 2015, via: https://rkd.nl/nl/artists/78260
• Rijksmuseum. (z.d.). Cornelis Troost. Geraadpleegd op 4 mei 2015, via: https://www.rijksmuseum.nl/nl/ontdek-de-collectie/overzicht/cornelis-troost