Chinese zeelieden

Het is mogelijk dat er in de zeventiende eeuw al Chinezen in de Nederlanden verbleven. Waarschijnlijk waren dit dan zeelui. In 1911 werden door Nederlandse reders Chinese zeelieden ingezet omdat Nederlandse zeelieden staakten voor betere lonen. Hierdoor werd de staking gebroken. Vanaf dat moment kunnen we de ontwikkelingen binnen de Chinese gemeenschap goed volgen. Aanvankelijk was Rotterdam het centrum van de Chinese gemeenschap. Later werden ook in Amsterdam, met name in de Binnen Bantammerstraat, veel kosthuizen voor Chinese zeelieden geopend. De eigenaren van deze onderkomens waren vaak de zogenaamde shipping masters, die deze zeelieden ook weer aanmonsterden voor de grote scheepvaartmaatschappijen.

Monsterboekje van zeeman Yeh Lien Tsai, 1948.

Ontwikkelingen in de Chinese gemeenschap

Er ontstond een kleine Chinese middenstand, van drogisterijen en kleine toko’s tot de onvermijdelijke gokhuizen. Binnen de Chinese gemeenschap in die periode waren veel groepen, gebaseerd op de plaats van herkomst en het dialect dat zij spraken. Er waren herhaaldelijk problemen tussen deze groepen en in 1922 kwam het tot een uitbarsting. Deze problemen werden veelal op straat uitgevochten. Begin jaren dertig neemt het aantal werkloze Chinese zeelieden toe. In een poging toch wat geld te verdienen werden de eerste pindaventers op straat gesignaleerd. De grote werkloosheid onder de Chinezen bleef niet onopgemerkt bij de Nederlandse overheid. De overheid ging dan ook over tot drastische maatregelen, waaronder deportatie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden de Chinezen in Amsterdam dezelfde problemen als hun stadsgenoten. Echter, doordat zij werkzaam waren in het restaurantwezen, hadden zij relatief makkelijk toegang tot voedsel. Na de capitulatie van de Duitsers in 1945 organiseerden de Chinezen een grote bevrijdingsoptocht door Amsterdam. Ook werd in de Stadsschouwburg een speciaal door Jef Last geschreven toneelstuk over China opgevoerd.

Beeldje van Chinese zeeman als ‘pindaman’. Collectie Amsterdam Museum.

Chinese restaurants groeien als kool

De toename van Chinese restaurants in Nederland zorgde voor een steeds grotere immigratie van Chinezen uit Hong Kong en omstreken. In Amsterdam groeide het aantal Chinese restaurants in en rond de Binnen Bantammerstraat fors. Chinees eten werd razend populair. Dit had weer als gevolg dat veel Chinese winkels, die de echte Chinese producten verkochten, hun deuren openden.

Mijnheer Weng op zijn middagwandeling in de Amsterdamse Lange Niezel. Afgebeeld ter hoogte van het Chinees-Indisch Restaurant Fong Sing, Lange Niezel 24. Collectie Amsterdam Museum.

Chinezen stromen toe

Doordat er veel meer jonge Chinezen naar Nederland kwamen, veranderde het huwelijkspatroon van de Chinezen. In plaats van te trouwen met Nederlanders, trouwden ze nu vooral met elkaar. Er kwamen Chinese scholen, sportclubs en accountantskantoren. Veel Chinezen trokken weg uit de binnenstad naar andere delen van de stad. De Chinese gokhuizen in de Binnen Bantammerstraat behoorden voorgoed tot het verleden.
De Chinese eetcultuur werd uitgebreid. De nadruk lag nu op ‘echt’ Chinees eten. De Chinese lunch, Dim Sum, werd razend populair. Vooral bij Chinezen zelf. Chinese winkels die meer verkochten dan etenswaren; een Chinese tempel op de Zeedijk; Chinese massageclubs; Chinese boekwinkels en reisbureaus: China Town werd ‘hot’.

Zanger bij de Peking Opera op de Nieuwmarkt. De foto is genomen tijdens Buddha’s Birthday Festival op het plein.

Chinezen keren terug

Vele van de tweede-generatie-Chinezen die aan het begin hadden gestaan van deze ontwikkelingen gingen ‘terug’ naar China, naar het land van hun vaders, van hun familie. Wat is de situatie van de Chinezen nu? Wat zijn hun vooruitzichten en hoe Chinees zijn zij nog? Deze en andere vragen kwamen op de Derde Dag van de Amsterdamse Geschiedenis aan de orde.

Auteurs: Weng Ting-Tiang en Ning Wah Choy

De Derde Dag van de Amsterdamse Geschiedenis vond plaats op 26 juni 2011. Wen Ting-tiang en Ning Wah Choy vertelden over de geschiedenis van de Chinese Amsterdammers in het gebouw van de Chinese ouderenvereniging Fa Yin, locatie Rechtboomsloot 5.