Stolp als brug

Sint Maartensbrug is een klein boerendorp aan de Grote Sloot. Dit water loopt door de polder de Zijpe en verbindt het Noordhollands Kanaal met het Oude Veer. Langs de Grote Sloot en in de omgeving staan nog vele oude stolpboerderijen. Net voorbij Sint Maartensbrug rijst een bijzondere nieuwe stolp op: de loopbrug over de Grote Sloot.

De Zijpe

De Zijpe was een ondiepe zeearm die ontstond bij overstromingen in de 12e eeuw en zich in de eeuw daarna geleidelijk verbreedde tot een getijdengebied. De monding van het stroomgat lag ongeveer tussen Petten en Callantsoog en het liep landinwaarts door tot de Westfriese Omringdijk. Bij een normale vloed kwam er weinig water doorheen, maar bij westerstorm werd het zeewater er doorheen gestuwd en bedreigde dan de noordelijke dijk van West-Friesland.

Jan van Scorel

Geen wonder dat al vroeg plannen werden gemaakt om de Zijpe te bedijken. De eerste pogingen in de 15e en 16e eeuw faalden door een gebrekkige aanpak. In het midden van de 16e eeuw nam de veelzijdige kunstenaar Jan van Scorel, de ‘Da Vinci van het Noorden’, het initiatief om de hele Zijpe in te polderen. De uitvoering ging eerst gepaard met tegenslagen maar in 1596-1597 was ten slotte de Zijpe met de aangrenzende Hazepolder bedijkt. Het was voor het eerst dat in Nederland zo’n groot gebied (ca. 6700 ha) met succes was ingepolderd en dat moedigde ondernemende lieden in de eeuw daarop aan tot de grote droogleggingen zoals de Beemster, Purmer, Wormer en Schermer.

Dorp aan de sloot

Het dorp Sint Maartensbrug is meteen na de droogmaking van de Zijpe gesticht aan de Grote Sloot, de bescheiden naam van een water dat de loop van een oude stroomgeul volgt en de polder in de lengte doorsnijdt. In vroeger tijden vormde de Grote Sloot een belangrijke doorvaart voor de schepen. Langs de Grote Sloot en in de omgeving vind je heel wat fraaie stolpboerderijen en uit de 17e eeuw dateren nog de oude dorpskerk en de molen.

Boerderij inspiratie voor brug

De Zijpe bestond in 1997 vierhonderd jaar. Daar wilde de gemeente aandacht aan geven door festiviteiten te organiseren in alle dorpen. Iedereen kon hiervoor ideeën insturen bij de stichting Zijpe-400. De kunstenares Joke Zaal woonde in die tijd aan de Grote Sloot in Sint Maartensbrug en besloot een ontwerp te maken voor een loopbrug over het water aan het einde van de dorpskern. Zij wilde een brug ontwerpen die passend was in dit bijzondere polderlandschap van stolpboerderijen en liet zich inspireren door hun karakteristieke piramidevorm. Haar inzending werd uitverkoren en zij mocht het ontwerp laten uitwerken door een architect.

Uitkijkpost

De stolpbrug naar ontwerp van kunstenares Joke Zaal en architect Jan Kramer is een combinatie van kunst en waterbouw. Hij is gemaakt van azobehout, een Afrikaanse houtsoort die veel wordt gebruikt in de weg- en waterbouw vanwege eigenschappen als slijtvastheid en duurzaamheid. De brug is gebouwd op vier palen die alle krachten van de constructie opvangen. Het houtskelet is zo opengewerkt dat de opbouw van het vierkant en de kap, zoals bij een stolpboerderij, goed te zien is van alle kanten. De brug is twaalf meter hoog en te beklimmen met bovenin een uitkijkpost. Oostelijk is er uitzicht op de Westfriese Zeedijk en westelijk zie je de Hondsbossche Zeedijk en de Zijpepolder met de duinen. De brug heeft een geschatte levensduur van honderd jaar.

De stolpbrug in Sint Maartensbrug.

De stolpbrug in Sint Maartensbrug.De stolpbrug in Sint Maartensbrug.

Met klimmende belangstelling

Het heeft een half jaar geduurd voordat de brug klaar was. De bouw ging uiteraard niet onopgemerkt voorbij aan de plaatselijke bevolking. Sommige nieuwsgierigen konden in de avonduren de verleiding niet weerstaan om het in aanbouw zijnde gevaarte te beklimmen en zo gleed een keer een waaghals onderuit de Grote Sloot in. Naderhand leverde hem dat op de traditionele biljartavond in het plaatselijke café een bijnaam op, ‘de brugzwemmer’.

Koninklijk bezoek

Als kroon op het werk van Joke Zaal kwam, in het kader van vierhonderd jaar Zijpe, koningin Beatrix op 23 mei 1997 de stolpbrug openen. Zij genoot zichtbaar van het mooie kunstwerk.
De stolpbrug heeft een podium voor muziek en andere uitvoeringen. Ook speelt de brug een rol bij de Kunstroute Zijpe, een jaarlijks terugkerende manifestatie van beeldende kunst die wordt tentoongesteld in landschap, tuinen, kerken en boerenschuren gelegen aan of nabij de Grote Sloot.
De Boerderijenstichting ‘Vrienden van de Stolp’ kent jaarlijks een prijs toe, de ‘Stolp Award’. Deze wordt uitgereikt als waarderingsprijs voor degenen die zich beijveren voor stolpbehoud. Op 10 december 1999 werd de prijs uitgereikt aan de stichting Zijpe-400 voor de realisatie van de stolpbrug over de Grote Sloot in Sint Maartensbrug.

Auteur: Marian Langereis, verhaal: Guda Vriesman, bewerking: Henk Bouma

Koningin Beatrix op de uitkijkpost van de stolpbrug.

Beeld: Zijper Museum, beeldbank nr. 9873, foto Gerard van Nes.

Koningin Beatrix op de uitkijkpost van de stolpbrug.Koningin Beatrix op de uitkijkpost van de stolpbrug.

In het Zijper Museum zijn tal van oude teksten en historische kaarten aanwezig over de ontstaansgeschiedenis en de verdere ontwikkeling van de Zijpe.

Publicatiedatum: 08/11/2014