Nieuwstraat 23: Statenlogement

In het “Statenlogement” logeerden ooit de belangrijkste regenten van “West-Friesland en het Noorderkwartier”, wanneer zij voor vergaderingen in het “Statencollege” (thans Westfries Museum) in Hoorn bijeen kwamen. Tijdens de Bataafse Republiek veranderde het gebouw van functie. Het stadbestuur werd hier gevestigd en zou hier blijven tot de jaren zeventig van de twintigste eeuw.

 Johannes Jacobus Beek, de dader van de Hoornse Taartmoord, kwam in1880 ingemeentedienst als “derde ambtenaar ter secretarie”. Gemeentebode en marktmeester Willem Markus, de man die hij 30 jaar later wilde vergiftigen, moet hij toen hebben leren kennen. In 1899 werd Beek wegens “oneerlijke handelingen” ontslagen als ontvanger van de waaggelden en in 1901 ook ook als ambtenaar ter secretarie. Toevallig kwam juist in die tijd een collega-gemeentebode en -marktmeester van Markus te overlijden. Ondanks zijn eerdere misstappen werd Beek in de vacante functie benoemd. Sindsdien waren hij en Willem Markus naaste collega’s. Als bode werkten zij in het gemeentehuis, als marktmeesters waren zij belast met de inning van marktgelden op jaarmarkten (kermis!) en weekmarkten, met uitzondering van de veemarkten, de donderdagse kaasmarkt en de zaadmarkt. In 1906 en 1907 ging Beek tijdens twee ziekteperiodes van Markus opnieuw in de fout. Eerst nam hij uit een kastje in de bodekamer geld weg, dat aan hen beide toebehoorde. Het volgende voorjaar, toen Markus de ontvangsten voor de kermis controleerde, viel hem op dat er minder plaatsgelden waren geïnd dan in andere jaren. Markus vertrouwde de zaak niet en ontdekte dat de houders van een oliebollenkraam, een draaimolen en een “luchtschommel” in totaal ƒ 135,- per postwissel aan Beek hadden overgemaakt. Deze moest bekennen dat hij het geld had achtergehouden. Met behulp van zijn zoon wist hij het bedrag nog wel aan te zuiveren, maar het geduld van burgemeester en wethouders was op. Beek werd op 17 mei 1907 uit gemeentedienst ontslagen.

Statenlogement

Het Statenlogement deed tussen 1796 en 1977 dienst als stadhuis en politiebureau. Markus en Beek werkten hier samen. (Westfries Archief foto-7225 )

0e33f7d2b197a60f683976e0f3941ac1ea63151a0e33f7d2b197a60f683976e0f3941ac1ea63151a

Na de tragische gebeurtenissen van 1910 beweerde Beek dat Markus hem in 1907 een streek had geleverd. Markus zou Beek in aanwezigheid van diens echtgenote en een dochter twee dagen de tijd hebben gegeven om de tekorten aan te zuiveren. Alhoewel dat dankzij een zoon van Beek lukte, had Markus de malversaties toch aan de burgemeester gemeld. Vanwege de gebroken belofte, het ontslag en een grote inkomensachteruitgang koesterde Beek diepe haatgevoelens tegen zijn oud-collega. Het eerste verhoor na zijn arrestatie vond plaats op de plek waar Beek jarenlang had gewerkt: Nieuwstraat 23. Tot 1921 was hier behalve de gemeentesecretarie namelijk ook het politiebureau met arrestantenlokaal gevestigd. Beek kon worden opgepakt dankzij een gouden tip van een stadgenoot. De 45-jarige Carel Engel legde op 3 oktober voor de officier van justitie in Alkmaar een belastende verklaring af over Beek en noemde diens wrok tegen Markus een publiek geheim. Op maandagmiddag 4 oktober liep Beek nog mee in de begrafenisstoet van mevrouw Markus. Dit leidde tot extra grote verontwaardiging toen nog diezelfde dag bekend werd dat hij was gearresteerd. Het nieuws ging als een lopend vuurtje door de stad en al spoedig verzamelde zich een grote menigte voor het stadhuis. Beek legde al spoedig een volledige bekentenis af. Op dinsdag 5 oktober werd hij onder enorme publieke belangstelling in een rijtuig gezet om, zo dacht iedereen, in Hoorn op de trein naar Alkmaar te worden gezet. Het rijtuig ging echter het station voorbij reed en door tot halte Bobeldijk, achtervolgd door vele nieuwsgierigen, de meeste per fiets. Onder luid gejoel stapte de verdachte daar op de trein. Enkele woedende toeschouwers probeerden hem nog te lijf te gaan, maar werden tegengehouden door de aanwezige politie. Beek zou zijn geboortestad niet meer terugzien.

Artikel Hoornse Courant 05-10-1910

In dit artikel wordt melding gedaan dat een menigte zich bij het Statenlogement had verzameld, waar Beek op dat moment werd vastgehouden.

783bb162855fe9bffb85998be47d6ea8d17e2893783bb162855fe9bffb85998be47d6ea8d17e2893

 Auteurs: Richard Sandbrink en Jan de Bruin

Publicatiedatum: 24/10/2011