De Hoornse Boterhal: van gasthuis naar kunstcentrum

Aan het Kerkplein in Hoorn vind je een bijzonder bouwwerk uit de vroege Renaissance van de Noordelijke Nederlanden: de Boterhal. Ooit gebouwd als gasthuis voor zieken, is het historische gebouw tegenwoordig in gebruik als kunstcentrum.

De Hoornse Boterhal werd in 1563 gebouwd als gasthuis om zieken en ouderen te verplegen. Het gebouw werd destijds het Sint Jansgasthuis genoemd. In 1925 was het een opslagplaats voor boter en kaas. Dit is de reden dat het Sint Jansgasthuis tot op de dag van vandaag voortbestaat onder de naam De Boterhal.

De bouw van het Sint Jansgasthuis kwam voort uit de behoefte om zieken en zwakken te verzorgen. De wens om dit in Hoorn te doen bestond al sinds de veertiende eeuw: toen verleende graaf Willem V toestemming om een gasthuis op te richten. In 1382 bevond het hospitaal van Hoorn zich in de Kerkstraat, vlakbij de Rode Steen. Van dit oude gasthuis is vandaag de dag echter niets meer over.

De Boterhal te Hoorn. Collectie Provinciale Atlas, Noord-Hollands Archief.

Het enige gebouw dat vandaag de dag nog herinnert aan de verzorging van zieken en zwakken in vroegere tijden is het Sint Jansgasthuis. De bouw hiervan begon in 1563. Door de eeuwen heen kreeg het gasthuis echter steeds minder steun van de overheid. In het pand leefden ook proveniers, die zich eenmalig konden inkopen om in het gasthuis te kunnen wonen. Door de hoge kosten hiervan raakte het complex steeds meer in verval. In 1841 werd de taak van het Sint Jansgasthuis opgeheven en moesten de bewoners verhuizen.

Expositieruimte de Boterhal anno nu. Via de Boterhal.

Het Sint Jansgasthuis kreeg vervolgens verschillende functies, variërend van kledingmagazijn voor het Hoorns garnizoen tot sociale werkplaats. Heden ten dage fungeert de Boterhal als een expositieruimte.

Dit verhaal is onderdeel van het thema Goudkust: verhalen over sporen van de Gouden Eeuw aan de West-Friese kust. Bekijk hier alle verhalen binnen dit thema.