We beginnen met een korte impressie van de meerdaagse, 284 km lange route, die een bonte aaneenschakeling is van de verschillende Noord-Hollandse landschappen: van de weidse verten van Texel of Wieringen naar het intiemere, meer beboste Gooi. Of omgekeerd, want je kunt de wandelingen in beide richtingen maken.

Er zijn maar liefst twee wandelingen waarmee je de ‘binnenlanden’ van Texel kunt verkennen. Je wandelt door bontgekleurde weilanden met orchideeën, komt een hoop schapen tegen en desgewenst kun je de dag afsluiten met het onvolprezen Skuumkoppebier.

Aan schapen geen gebrek op Texel. Foto via Routebureau Recreatie Noord-Holland.

Whisky’s, kerken en bloembollenvelden

Whisky-liefhebbers moeten zeker etappe 8 wandelen, die van Kolhorn naar Obdam voert. Die wandeling leidt namelijk naar de Irish Cottage in het dorpje Verlaat, een restaurant dat duizend verschillende soorten whisky’s in huis heeft. Of het verstandig is je aan dit kostelijke vocht te laven, valt te betwijfelen, want dan komt er van de rest van de wandeling waarschijnlijk weinig terecht. En dat zou zonde zijn, want dan mis je de neoromaanse Sint-Victorkerk in Obdam, die die door het Noordhollands Dagblad ooit tot het mooiste kerkje van Noord-Holland werd uitgeroepen.

In de Dorpsstraat van het naburige Oude Niedorp staat een kerk die Ruïnekerk heet, omdat die in 1977 door bliksem is verwoest. De kerk wordt niet herbouwd, maar onderhouden als ruïne. Bezoekers zijn welkom. Zo kan het dus ook, en het spaart een hoop herstelkosten uit.

Lisse heeft de naam, maar in de Kop van Noord-Holland liggen de grootste bloembollenvelden. Met de 13 km lange wandeling van Julianadorp naar de Wieringerwaard loop je er dwars doorheen. In het voorjaar wel te verstaan, want dan staan de bollen in bloei. Wie van paarse en roze heidevelden houdt, zo tipt Esther Rommel, die in het provinciebestuur over recreatie gaat, moet in de late zomer naar het Gooi. Vandaar dat ze etappe 16 aanraadt, die ’s-Graveland met Huizen verbindt.

De grootste bollenvelden liggen in de Kop van Noord-Holland. Op deze foto van Sheanine Roosingh zijn roze tulpen te zien. Foto via Routebureau Recreatie Noord-Holland.

Wandelen door Laag Holland

Lijkt een landschap met ‘oude molens, droogmakerijen en wijde uitzichten’ je wat, dan is de 13 km lange wandeling door Laag Holland misschien een idee, want dat is een nationaal landschap waar geen grootschalige nieuwbouw mag plaatsvinden. En wie van vogels houdt, mag etappe 11 (Akersloot-Krommenie) niet missen, want deze 15 km lange wandeling gaat dwars door één van de meest vogelrijke delen van de provincie.

Vanaf Abcoude kun je twee wandelingen maken, die allebei de Ankeveense Plassen aan doen. De plassen zijn ontstaan door het afgraven van veen. De ene route voert naar Baambrugge en Vreeland, maar je kunt ook naar Nederhorst den Berg. In dat laatste geval steek je via een bijzondere, 104 meter lange fiets- en voetbrug het Amsterdam-Rijnkanaal over. Dat scheelt heel wat kilometers omlopen of omrijden.

Vladimir Mars aan de wandel. Foto: Melein Ankersmit, via Routebureau Recreatie Noord-Holland.

In gesprek met Vladimir Mars

Het bekendste pad voor lange afstandswandelaars is het Pieterpad, dat 500 km lang is en van Pieterburen in Groningen naar de Sint-Pietersberg bij Maastricht loopt. Twintig jaar geleden vroeg Hans Schipper, die toen gedeputeerde in Noord-Holland was, aan Vladimir Mars uit Amsterdam om een soortgelijke wandeling te ontwerpen, maar dan voor Noord-Holland.

Vladimir Mars (76) is historicus en dol op buitensport: wandelen, fietsen, bergbeklimmen, kanoën. Hij was actief in het onderhandelen met boeren en andere landeigenaren om hun land open te stellen voor wandelaars en richtte een bureau op, Lopende Zaken, dat wandelingen en fietstochten maakte. Voor Recreatie Noord-Holland verzorgde hij een gidsje met 16 dagwandelingen, waarmee je heel de provincie Noord-Holland kunt doorkruisen.

In de wandelgids zijn niet alleen wandelroutes en kaartjes opgenomen, maar vertelt hij ook iets over het landschap, de geschiedenis en de natuur. Zo vermeldt hij dieren die je tijdens de wandeling kunt tegenkomen, zoals ‘de groenpoortruiter, de kleine plevier, de tureluur of de bosruiter’, om maar een paar prachtige namen te noemen. Ook bloemen komen uitgebreid aan bod. In de Noordduinen, tussen Den Helder en Callantsoog, kun je ‘zeewolfsmelk, hondsviooltje, parelmoervlinder, mannetjesereprijs en kandelaartje’ tegenkomen. Voor ons zijn het gewoon bloemen, maar ze hebben nog namen ook!

Mars vermeldt ook adressen waar je kunt eten en drinken. Zo is hij lyrisch over de zelfgebakken appeltaart die je op het terras van De Gouden Karper in Ursem kunt bestellen, ‘voorzien van een flinke dot èchte slagroom die minstens voldoet tot de eindstreep: Schermerhorn.’

De Kop van Noord-Holland kun je bijvoorbeeld verkennen door etappe 6 te volgen, die bij de haven van Den Oever begint. Foto: Fotogenoten, via Routebureau Recreatie Noord-Holland.

Opgaan in het landschap

Aan de hand van zijn wandelgids, maar ook aan de hand van de wandelroutes die op een website van de provincie zijn samengebracht, kun je een dagwandeling maken, of een gedeelte daarvan, maar je kunt ook meerdaagse tochten maken, zo vertelt Vladimir. “Als ik wandel vind ik het mooi om in het landschap op te gaan. Dan kom je tot rust; alles valt van je af. Ik wandel het liefst buiten de stad, omdat je daar minder afleiding hebt. Héérlijk, zeker als je over onverharde paden loopt. Ik ben gek op grasdijken. De meeste lange afstandswandelaars houden niet van asfalt, want dat is geen natuur en het is vooral hard onder je voeten.”

Etappe 11 bevat fraaie landschappen van weilanden met water en riet. Foto via Routebureau Recreatie Noord-Holland.

Schoonheid en variatie

Over de vraag wat het zo aardig maakt door Noord-Holland te wandelen hoeft hij niet lang na te denken. “Met die wandelingen willen we de schoonheid en de variatie van het landschap laten zien. Het Noord-Hollandse landschap wordt vaak als saai gezien, maar dat is zeker niet zo. Neem bijvoorbeeld Wieringen, dat ooit een waddeneiland was. Daar zie je zowel de authentieke, middeleeuwse landschappen, met oude kavels, die niet recht, maar grillig zijn. Daar golft het land lichtjes. Dat is heel wat anders dan de drooggemaakte meren van de Beemster en de Schermer, die rationeel zijn opgedeeld, dus recht toe, recht aan. Het aardige van zo’n wandeling is dat je zowel door oude als nieuwe landschappen loopt.”

De 16 wandelingen van het Noord-Holland Pad zijn met deze paaltjes gemarkeerd. Foto: Marcel Brans, via Routebureau Recreatie Noord-Holland.

Bij het samenstellen van meerdaagse wandelingen houdt Vladimir met drie dingen rekening. De wandeling moet afwisselend zijn, je moet er met het openbaar vervoer kunnen komen en er moeten voldoende ‘pleisterplaatsen’ zijn, waar je wat kunt eten en drinken. En niet te vergeten, plekken waar je kunt slapen, want er zijn ook mensen die graag een lang weekend of een vakantie lang willen wandelen.

De wandelgids voor het Noord-Hollandpad is inmiddels aan de vierde druk toe. Foto via Routebureau Recreatie Noord-Holland.

16 etappes

Van de 16 etappes waarin het Noord-Hollandpad is opgedeeld, vindt hij de wandeling door het Gooi één van de aardigste. “Je begint bij het bezoekerscentrum van Natuurmonumenten in ’s-Graveland. Daar begint het landschap al te golven. Dan loop je door prachtige eikenlanen het Spanderswoud in. Opeens begint de weg te stijgen en loop je de natuurbrug bij zanderij Crailo op. Je ziet alleen sporen van dieren, want de meeste hebben zich natuurlijk al lang uit de voeten gemaakt. De brug gaat over een spoorlijn en een weg en duikt dan weer naar beneden. Dan loop je de heide op en ga je weer omhoog, naar de tweede natuurbrug, de Laarderhoogt. Daar steek je een paar wegen over. Als je geluk hebt zie je een bloeiende heide en uiteindelijk kom je bij het oude vissersdorp Huizen uit.”

Als je geluk hebt staat de heide in bloei (etappe 16). Foto: Inge Plaatsman, via Routebureau Recreatie Noord-Holland.

Een natuurbrug voor mens en dier

De natuurbrug bij Zanderij Crailo waar Mars het over heeft, werd in 2006 geopend, is 800 meter lang en wordt wekelijks door zo’n drieduizend fietsers en wandelaars gebruikt. En door dieren natuurlijk, maar die gebruiken de brug waarschijnlijk alleen ‘s nachts als al die mensen opgehoepeld zijn. Denk aan de ree, de boommarter, de das, de bunzing en de inheemse hagedis. Het enige dier dat niet welkom is op het ecoduct is de hond, want, zo schrijft Mars in zijn wandelgids, ‘die jaagt met de geur van zijn plasje de andere dieren de stuipen op het lijf.’

Tijdens de wandeling door het Gooi wandel je over maar liefst twee natuurbruggen, zoals dit ecoduct Laarderhoogt. Beeld via Wikimedia Commons, vervaardiger: Ronald, CC BY-SA 4.0.

De wandelgids Noord-Hollandpad is een uitgave van Uitgeverij Open Kaart. De wandeling bestaat uit 16 etappes van 10-25 km. Auteur is Vladimir Mars, met medewerking van Noes Lautier.

Foto via Routebureau Recreatie Noord-Holland.

Provincie Noord-Holland en Recreatie Noord-Holland houden vrijdag 10 april 2026 de jaarlijkse seizoenswandeling op het Noord-Hollandpad. Die dag kun je in aanwezigheid van Esther Rommel, gedeputeerde Recreatie en Toerisme van de provincie Noord-Holland, een deel van etappe 13 in de omgeving van Ouderkerk a/d Amstel lopen. Je kunt je daarvoor via deze link opgeven.

Auteur: Arnoud van Soest