Het is alweer ruim zeven jaar terug, dat Peter en Rob met vrijwilligers Cees en Sjaak in de weer waren met het bergen van de inhoud van een beerput aan de Breedstraat, schuin tegenover de achteringang van het stadhuis.

Het voormalige gebouw Poppodium Atlantis aan de zuidzijde van de Breedstraat in Alkmaar, op 20 februari 2017. Foto: Mark Alphenaar.

Atlantis en Victorie

De opgravingslocatie was mij niet geheel onbekend. Al een poos geleden ging ik hier als twintiger en vroege dertiger nog wel eens naar poppodium Atlantis. En ook voor theateropvoeringen kon je hier terecht, bij theater Victorie. Maar lang daarvoor al was deze plek verbonden aan luchtig vertier, toen nog onder de naam ‘Wapen van Heemskerk’.

Tijdens het korte onderzoek werd onder meer een beerput gevonden. Daaruit kwam een opmerkelijke hoeveelheid drinkglazen en aarden tabakspijpjes. Voor een plek waar vroeger een kroeg zat, geen onverwachte vondsten.

De zuidzijde van de Breedstraat, gefotografeerd in 1865. Collectie Regionaal Archief Alkmaar. Beeld: Erfgoed Alkmaar.

De man met de hamer

Wat niet direct associaties opriep met het kroegleven, was deze hamer. Je zou natuurlijk kunnen denken aan de spreekwoordelijke ‘man met de hamer’. Maar in dit geval gaat het om een klein en tenger exemplaar. Met een cilindervormige kop van 5 x 2,5 cm en een totale lengte van bijna 16 cm. Een hamer die zelfs de grootste drinkebroer nog vrij goed terug zou kunnen ‘koppen’.

In eerste instantie dacht ik aan mijn eigen jeugd. Op mijn vijfde verjaardag kreeg ik van mijn tante Riet het houten hamerspel ‘Hamertje tik’. Het was het beste cadeau van dat jaar! Vele uren heb ik ermee doorgebracht. Nog even oefenen en ik kon mijn vader wel helpen met een echte hamer!

De houten hamer uit de beerput van het ‘Wapen van Heemskerk’ in de Breedstraat. Beeld: Erfgoed Alkmaar.

De Groene Valck

Maar na enige tijd moest ik ook denken aan de houten hamertjes van rechters en veilingmeesters. Daar leek de houten hamer uit onze beerput meer op dan op kinderspeelgoed. Een zoektocht op de site van Regionaal Archief Alkmaar zette mij verder op dat spoor. Zo vond ik een artikel in De Groene Valck, het tijdschrift van de Vereniging “Oud-Akersloot.”. Het was in de editie van mei 1992 en het bevatte een aantal krantenberichten uit de Alkmaarsche Courant van een eeuw daarvoor.

Op 25 september 1892 kondigt notaris M. Gouverne te Alkmaar in deze krant de verkoop aan van het Renteniershuisje te Akersloot. De verkoop zal volgens de advertentie de volgende dag al plaatsvinden in koffiehuis het Wapen van Heemskerk aan de Breedstraat te Alkmaar.

Herberg ‘Wapen van Heemskerk’ (links van de ‘Stalhouderij’) in de Breedstraat. Gefotografeerd in 1892. Op de achtergrond de machtige toren van de nu alweer decennia geleden gesloopte Dominicuskerk. Foto Van der Aa & Crispijn. Collectie Regionaal Archief Alkmaar. Beeld: Erfgoed Alkmaar.

Veilingen in het Wapen

Kennelijk werd het Wapen van Heemskerk vaker gebruikt voor veilingen. Op 16 november 1872 werden hier bijvoorbeeld de bezittingen en bijbehorende rechten verkocht van de Heerlijkheid van Callantsoog verkocht in 14 percelen.

Dat was in het bijzijn van notaris P. van Leeuwen uit Alkmaar. Koper van het  eerste perceel was Maria Prosper Theodore Previnaire, een rijke textielprocent uit Haarlem. Onder dat perceel vielen onder meer de duinen en het Zwanewater rondom het dorp Callantsoog

Het is dus goed denkbaar dat het hier om een veiling- of voorzittershamer gaat. En er lijkt eigenlijk weinig mis mee te zijn. Het blijft dan ook een raadsel waarom het hamertje in de beerput is verdwenen. Misschien had een notaris na afloop van een goede verkoop toch iets te diep in het glaasje gekeken en liep hij toch nog de man met de hamer tegen het lijf…

Vondst op vrijdag wordt samengesteld door Guus van den Berg, archeoloog team Erfgoed, gemeente Alkmaar.

Bekijk hier alle ‘Vondsten op vrijdag’

Bron: Erfgoed Alkmaar