Van Noord-Holland tot Friesland

De provinciale hoofdstukken laten zien hoe kooien samenhangen met het landschap. Ze liggen zowel in de drooggelegde polders van Noord-Holland als in het rivierengebied. Het aantal kooien bereikte rond 1700 een hoogtepunt van naar schatting 1000. Kooien die nooit zijn vastgelegd en door overstromingen verdwenen, ontbreken in de atlas. Het werkelijke aantal ligt dus vermoedelijk hoger. Locaties waarvan de ligging niet vaststaat, zijn niet opgenomen.

Eendenkooi De Grote Otterskooi, gelegen in provincie Overijssel. Einde van een vangpijp. Foto: Dominicus Johannes Bergsma, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

Materieel en immaterieel erfgoed

Een eendenkooi komt pas tot leven door de kooiker. Die verwevenheid van materieel en immaterieel erfgoed is zeldzaam, net als bij de molen en de molenaar of de Maasheggen en de heggenvlechter. Ook het Kooikerhondje en het vlechten van broedkorven hangen ermee samen.

Rust is essentieel voor een kooi. Daarom hebben vrijwel alle kooien een afpalingskring, waarbinnen het verboden is eenden te verontrusten. De landelijke wetgeving beschermt eendenkooien en afpalingskringen al sinds 1807. Die rust komt ook veel andere planten en dieren ten goede.

Bord kooikersrecht eendenkooi Noordzijdse Kadewetering grens IJsselstein – Lopik – Montfoort. Foto: Wikisebastiaan, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.

Levend erfgoed

Toen de registratieplicht in 2017 verviel, stonden er nog 118 kooien geregistreerd. Op de kaartlaag Eendenkooien van de kaart Groen erfgoed van de RCE staan 248 kooien: 98 intacte kooien en 150 relicten, oftewel restanten die nog in het landschap zichtbaar zijn. In 57 intacte kooien wordt nog gevangen, tegenwoordig vrijwel altijd voor wetenschappelijk onderzoek, zoals vogelringen en monitoring van vogelgriep. In 36 kooien is bezoek mogelijk.

De Atlas van de Nederlandse eendenkooien is hier te downloaden. Lees hier meer over de geschiedenis van eendenkooien in Noord-Holland.

Bron: De Erfgoedstem