Lege stoelen in de klas is een tentoonstelling van Stichting De Terugkeer en Stadsarchief Amsterdam, naar een initiatief van Cees Koole. Cees Koole, geschiedenisdocent bij het Spinoza lyceum, vond tijdens de verbouwing van de school handgeschreven rapporten en jaarverslagen terug uit de bezettingstijd. Deze vondst leidde tot een historische zoektocht en deze tentoonstelling.

Gedwongen naar het Joods Lyceum Amsterdam 1941-1943

In 1941 bepaalde de Duitse bezetter dat Joodse leerlingen naar Joodse scholen moesten. Alle scholen stuurden hun Joodse leerlingen weg, dus ook de bekende Amsterdamse middelbare scholen of hun voorlopers. Veel leerlingen die hbs, lyceum of gymnasium deden, kwamen noodgedwongen op het haastig opgerichte Joods Lyceum terecht. Vanaf de zomer van 1942 werden de klassen leger vanwege de massale deportaties. Steeds meer leerlingen werden opgepakt en gedeporteerd naar vernietigingskampen. Sommigen konden onderduiken.

Groepsfoto van klas 2L van het Joods Lyceum Amsterdam, voorjaar 1942. Foto Wim Loopuit, collectie Joods Museum. De foto werd gemaakt omdat Anneke van Messel, zitten op de stoel in het midden, naar de VS zou emigreren. Beeld: Stadsarchief Amsterdam.

De verhalen, citaten en audiofragmenten op deze tentoonstelling geven een blik op de levens van Joodse tieners die in 1941 zo bruut van hun scholen werden gestuurd en onder meer op het Joods Lyceum geplaatst werden. Van de leerlingen die de Holocaust overleefden spraken sommigen later over hun ervaringen. Hun getuigenissen zijn indrukwekkend. Ze leren ons ook nog vandaag dat discriminatie en uitsluiting niet geaccepteerd mogen worden. Vrijheid is nooit vanzelfsprekend.

De gratis tentoonstelling ´Lege stoelen in de klas´ is van 20 maart tot en met 14 juni 2026 in het Stadsarchief Amsterdam te zien.

Bron: Stadsarchief Amsterdam