Vondst op vrijdag: Pottenbakken aan het Verdronkenoord (I)

Begin september 2025 deden onze archeologen een opgraving aan het Verdronkenoord, aan het plein voor de Sint Laurentiuskerk. Op grond van hun ervaringen en archiefinformatie, zijn er altijd wel bepaalde verwachtingen. Deze keer hoopten de archeologen op pottenbakkersafval. Dat kwam inderdaad naar boven. Guus maakte twee afleveringen voor Vondst op Vrijdag over dit onderwerp. Vandaag deel 1 en over twee weken deel 2.

← Vorig nieuws

2 min

Zo’n vijftien jaar geleden werd deze plek al aangewezen als voormalige pottenbakkersplek. Op basis van onderzoek door de keramiekliefhebbers en gespecialiseerde onderzoekers Paul Smeele en Adri van der Meulen.

Tijdens het graven vonden we inderdaad veel scherven met aanbaksels van uit elkaar gespatte potten. En ook voorwerpen die in de oven zijn gaan scheuren. Dat zie je aan het glazuur dat over de breuken is gedropen.

Scherf met aanbaksels van uit elkaar gespatte potten. Beeld: Erfgoed Alkmaar.

Wat we vonden, is bijna uitsluitend keramiek van ijzerhoudende klei. Gebakken in een oven waar tijdens het bakproces verse lucht in werd gelaten. Hierdoor oxideerde het ijzer in de klei en werd het aardewerk oranjerood tot bruinrood van kleur. Dit noemen we roodbakkend aardewerk.

Zoals de greep van een bakpan van roodbakkend aardewerk op foto 2, uit de eerste helft van de zeventiende eeuw. Er zitten aanbaksels aan van andere, uit elkaar gespatte potten en pannen.

Guus van den Berg aan het werk aan het Verdronkenoord. Beeld: Erfgoed Alkmaar.

Wilde je grijs keramiek, dan hield je de oven afgesloten. Doordat er geen verse lucht werd aangevoerd, verminderde het ijzergehalte in de klei. Zo kreeg je grijsbakkend aardewerk. Voor (geel)witte producten, of witbakkend aardewerk, had je klei nodig zonder ijzerhoudende deeltjes.

In de middeleeuwen was aardewerk vooral het resultaat van huisnijverheid. De producten waren meestal bedoeld voor het eigen huishouden en misschien naaste buren en verwanten. Vanaf de late dertiende eeuw werd dat anders. Tot ver in de zeventiende eeuw waren er gespecialiseerde pottenbakkersateliers. In het begin vooral voor de lokale markt en hooguit voor de regio. Maar daarin kwam verandering… (wordt vervolgd)