Eerste badplaats van Nederland?

Aan het begin van de 19e eeuw hadden vijf ondernemende notabelen uit Haarlem en Amsterdam een gedurfd idee: van Zandvoort de eerste badplaats van Nederland maken. Maar er was stevige concurrentie. Ook Scheveningen zag kansen in de opkomende badcultuur. Wat volgde was een ware strijd om de gunst van de eerste badgasten.

Schilderij van de aanleg van de Straatweg ter hoogte van de Hogeweg in Zandvoort. De weg ging niet door het dorp maar met een bocht om het dorp heen. Multiimediakunstenaar Stefan de Groot maakte dit schilderij speciaal voor de tentoonstelling. Het is levensgroot te zien in de ruimte. Beeld: Zandvoorts Museum.

Plan Eener Negotiatie

Om hun plannen te realiseren bedachten de initiatiefnemers Het Plan Eener Negotiatie – een lening waarmee geld werd opgehaald voor een groot infrastructureel project: de aanleg van een verharde Straatweg naar Zandvoort en de bouw van het eerste commerciële badhuis voor welgestelde bezoekers die aan zee kwamen kuren en recreëren.

De Heeren Commissarissen die het Plan Eener Negotiatie opstelden. Willem Philip Barnaart, Willem van der Vlugt, Jacobus Enschedé, Pieter van Lennep en David Jacob van Lennep. Beeld: Zandvoorts Museum.

Geen armoede voor de elite

De nieuwe weg werd bewust niet door het dorp aangelegd. De initiatiefnemers wilden de nieuwe badgasten niet confronteren met de armoede van het vissersdorp. Zelfs de vuurbaak van de vissers moest wijken, zodat de gegoede burgerij ongestoord kon genieten van zeezicht, frisse lucht en het strand.

Het Groot Badhuis in Zandvoort. Beeld: Zandvoorts Museum.

Opzet tentoonstelling

De tentoonstelling vertelt dit bijzondere verhaal op een levendige en verrassende manier. Bezoekers ontdekken de geschiedenis via een boeiende documentaire, interactieve elementen en een selectie originele historische documenten die een uniek inkijkje geven in de ambitieuze plannen achter de geboorte van Zandvoort als badplaats. Er zijn originele documenten en objecten te zien uit meerdere archieven. Speciaal voor de tentoonstelling is er een maquette op 1:50 gemaakt van het Groot Badhuis door Jan Kol.

Servetring van het Tolhuis (links) en objecten van het Groot Badhuis (rechts). Beeld: Zandvoorts Museum.

Stefan de Groot

Speciaal voor deze tentoonstelling maakte Stefan de Groot, de curator van de tentoonstelling, een indrukwekkend levensgroot schilderij waarin de aanleg van de straatweg ter hoogte van de Hogeweg tot leven komt. De Groot maakte eerder voor het Zandvoorts Museum de succesvolle tentoonstellingen ‘We gaan naar Zandvoort! – een interactieve reis van verleden naar heden’ en ‘Bunkers – het verborgen verleden van Zandvoort’.

Met ‘De weg naar Zandvoort – 200 jaar badplaats’ ontdek je dat de geschiedenis van Zandvoort niet alleen over strand en zee gaat, maar ook over ambitie, slimme plannen en de lange weg die leidde naar een van de bekendste badplaatsen van Nederland.

Multimediakunstenaar schildert op de iPad de aanleg van de Hogeweg in Zandvoort in 1825. Het schilderij wordt levensgroot afgedrukt in de tentoonstelling. Beeld: Zandvoorts Museum.

Koen Marijt

Boek
Historicus Koen Marijt schreef het boek ‘En Zandvoort heilig strand is van mijn Togt het doel’ over de aanleg van de straatweg en de bouw van Groot Badhuis. Het boek ligt ten grondslag aan het jubileumjaar ‘Zandvoort 200 jaar badplaats’ en is exclusief verkrijgbaar in de Museum Winkel van Zandvoorts Museum voor € 14,95.

Lezing
Historicus Koen Marijt geeft op 26 april van 14:00 uur -15:30 uur een lezing over zijn onderzoek naar de aanleg van de straatweg en de bouw van het badhuis in Zandvoort. Kaarten zijn online te bestellen op de website van Zandvoorts Museum voor € 10,00.

Het boek van historicus Koen Marijt. Beeld: Zandvoorts Museum.

De tentoonstelling ‘De weg naar Zandvoort – 200 jaar badplaats’ is van 28 maart t/m 6 september 2026 te zien in het Zandvoorts Museum.

Bron: Zandvoorts Museum