Helaas ontbreekt op het bordje precies het middendeel van de afbeelding, waardoor de voorstelling niet volledig bewaard bleef. Toch is de putwip nog goed herkenbaar.

Een putwip was een eenvoudig maar slim systeem om water omhoog te halen uit een ondiepe put. De basis was een lange houten paal die als hefboom werkte. Aan de ene kant hing een emmer en aan de andere kant zat een tegengewicht. Zo kostte het weinig moeite om een volle emmer water uit de put omhoog te halen. Het principe is vergelijkbaar met de zogenoemde sjadoef. Een waterhefinstallatie die al duizenden jaren in andere delen van de wereld wordt gebruikt.

Bordje met afbeelding van een putwip, gevonden bij een opgraving aan de Zijdam 5-6 in 2002. Beeld: Erfgoed Alkmaar.

Onmisbaar

Voor veel mensen was de putwip onmisbaar. Op boerderijen en erven was het vaak de belangrijkste manier om aan drinkwater te komen, voor zowel mens als vee. Het systeem werkte het beste op plaatsen waar het grondwater dicht onder de oppervlakte lag. Ook langs vaarten of bij waterpoelen werden putwippen gebruikt. Meestal om water te scheppen voor huishoudelijk gebruik of verschillende ambachten.

Met de komst van de waterleiding in de twintigste eeuw verdwenen de meeste putwippen uit het boerenlandschap. Tegenwoordig herinneren vooral historische afbeeldingen, oude foto’s ons nog aan deze alledaagse voorziening. En natuurlijk archeologische vondsten. Daarom vind ik dit soort bordjes met afbeelding zo leuk! Het laat een gebruiksvoorwerp zien dat eeuwenlang een vanzelfsprekend onderdeel was van het dagelijks leven. Maar dat inmiddels volledig verdwenen is, zowel uit ons landschap als uit ons geheugen.

Een putwip bij de Sint Willibrordusput in Heiloo. Getekend door P. Plas rond 1850. Collectie Regionaal Archief Alkmaar.

Deze Vondst op vrijdag werd samengesteld door onze depotbeheerder Maartje Kramer.

Bekijk hier alle ‘Vondsten op vrijdag’.

Bron: Erfgoed Alkmaar