Over het voorwerp van deze week heb ik niets terug kunnen vinden. Niet in onze collectie, niet in andere opgravingen, maar ook niet in andere keramiekcollecties. Het is van roodbakkend aardewerk en het heeft de vorm van een kom. Maar wel met twee grote ronde gaten. De kom heeft een diameter van 29 cm en is 10 cm hoog. Het holle deel is bedekt met loodglazuur en de bolle zijde is sterk beroet.

De ronde gaten van elk ongeveer 4 cm zijn al tijdens het maken van de vorm uitgesneden in de nog natte klei. Dit kun je zien omdat er ook loodglazuur zit op het snijvlak van de gaten. Aan de bolle zijde vinden we verder nog een greep. Of als je de kom 180 graden draait, is het misschien een standring. In het midden van die ring zit een kleiner gaatje van 3 tot 4 mm, dat ook origineel lijkt te zijn. Al is het glazuur hier wel wat beschadigd.

Gaat er bij jou nu al een lampje branden? Dan horen we graag welke functie jij hieraan toeschrijft!

Roodbakkende kom met gaten. De kom heeft een diameter van 29 cm en is 10 cm hoog. De kom werd in 1995 gevonden bij de Lombardsteeg. Beeld: Erfgoed Alkmaar.

Onderdeel van een installatie?

De kom werd al in 1995 gevonden bij de Lombardsteeg. Tijdens de voorbereidende werkzaamheden voor de bouw van een extra filmzaal van de toenmalige bioscoop De Harmonie. Op deze plek stond tot 1843 de Bank van Leening. Hier kon je spullen in onderpand geven in ruil voor een kortlopende lening. Liep de termijn van afbetaling af, zonder dat de schuldenaar had afgelost, dan werden de ingebrachte spullen openbaar te koop aangeboden. Van de pandjeszaak zelf werd tijdens de opgraving weinig meer gevonden. Wel ontdekten de archeologen dat het pand was gebouwd op een kademuur. Die hoorde bij een sloot die om het oefenveld liep van de Oude Doelen. De gracht was later opgevuld en uit die vulling, kwam deze kom met gaten. Plus nog een handvol mineraalwaterkruiken uit het begin van de negentiende eeuw.

Terug naar de vondst van vandaag. Het is net of we kijken naar een onderdeel van een technische installatie om te stoken of te distilleren. Wat mij natuurlijk het meest opvalt, zijn de uitgesneden gaten en het kleine centrale gaatje binnen de greep of standring. De buitenzijde is egaal beroet, alsof het voorwerp in hete as heeft gestaan. Als we ervan uitgaan dat dit klopt, waren de gaten misschien bedoeld om op een gecontroleerde manier hete lucht door te laten naar een volgend onderdeel van de installatie. Het kleinere gaatje in het midden kan dan hebben gediend om een kleine hoeveelheid vocht van neerslaande dampen af te voeren. Om te voorkomen dat het zou gaan koken in dit onderdeel van de installatie.

De kom werd in 1995 gevonden bij de Lombardsteeg. Op deze plek stond tot 1843 de Bank van Leening. Beeld: Erfgoed Alkmaar.

Op maat laten maken bij de pottenbakker?

Dit voorwerp uit de Lombardsteeg brengt mij op een interessante gedachte. In het boek Pharmacia Galenica & chymica van Jan Bisschop uit 1653 worden verschillende ovens en distillatie-installaties beschreven die werden gebruikt door apothekers en alchemisten. Ze verhitten er grondstoffen in om er bruikbare stoffen uit te winnen.
Apothekers en alchemisten werkten met vaak met stoffen die alleen te verkrijgen waren door distillatie uit ruwe grondstoffen. In het boek staan verschillende tekeningen en beschrijvingen van ovens. Maar niets dat direct lijkt op onze kom met gaten. Wel valt op dat de schrijver zijn lezers aanraadt om sommige onderdelen op maat te laten maken bij de pottenbakker. Daar zou onze kom misschien een voorbeeld van kunnen zijn… En dan hebben we hier misschien toch te maken met een onderdeel van een technische installatie, zoals een distillatie-oven.

Maar hoe dit onderdeel dan precies in zo’n groter geheel past? Wie zal het zeggen. Of, zoals Brilbeer uit de jaren zeventig kinderserie De Bereboot zou zeggen: “Wel krakende krukassen!” Maar dat is weer een ander verhaal. “Technisch gesproken.” Als je de serie nog kent, hoor je waarschijnlijk net als ik meteen dat stemmetje in je hoofd. Nooit van gehoord, of zin in een stukje nostalgie? Je vindt beelden van de serie hier terug.

En nogmaals: mocht jij een idee hebben van waar deze raadselachtige kom ooit voor werd gebruikt? We horen het graag!

Roodbakkende kom met gaten. Beeld: Erfgoed Alkmaar.

Vondst op vrijdag wordt samengesteld door Guus van den Berg, archeoloog team Erfgoed, gemeente Alkmaar.

Bekijk hier alle ‘Vondsten op vrijdag’.

Bron: Erfgoed Alkmaar