Vondst op vrijdag: De pijp van Henk Winder

Soms komen vondsten niet uit één van onze archeologische opgravingen, maar zijn ze ooit gevonden en bewaard door betrokken Alkmaarders. En we zijn heel blij als ze dan besluiten ze te schenken aan het Archeologisch Centrum. Zo kwam een paar dagen geleden Henk Winder langs met onder andere een versierde pijpenkop. Maartje besloot hem er meteen uit te lichten als Vondst op Vrijdag van deze week.

← Vorig nieuws

2 min

Henk Winder werkte in de jaren zeventig voor de gemeente Alkmaar als opzichter bij de aanleg van rioleringen. Tijdens die werkzaamheden kwam hij soms ook historische voorwerpen tegen. Hij zit vol mooie en waardevolle verhalen waar de harten van mijn collega’s sneller van gaan kloppen (zie ook het filmpje dat we deelden).

Versierde pijpenkop uit de negentiende eeuw. Met een opvallend vlechtwerk- of ruitpatroon. Binnen ieder ruitje is een klein bloemetje aangebracht. En de verticale banen zijn afgewerkt met rijen van kleine pareltjes. Beeld: Erfgoed Alkmaar.

Flink versierde pijpenkop

Eén van de gevonden voorwerpen die hij ons kwam brengen, is een versierde pijpenkop uit de negentiende eeuw. Hij is versierd met een opvallend vlechtwerk- of ruitpatroon. Binnen ieder ruitje is een klein bloemetje aangebracht. En de verticale banen zijn afgewerkt met rijen van kleine pareltjes. Deze decoratie geeft de pijp een luxe uitstraling en laat zien hoeveel aandacht er vroeger werd besteed aan zelfs alledaagse gebruiksvoorwerpen. Een flink verschil met de hedendaagse toch wat saaie vape…

Op de pijpenkop staan de letters RT met daarboven een kroontje. Zo’n gekroond merkje zagen we ook bij de pijpjes die Guus pas belichtte, en die waren gebracht door de Alkmaarder Thijs Verscuuur. Dankzij dit merk konden wij dus ook de maker achterhalen. De geschiedenis van het gekroonde RT gaat terug tot de zeventiende eeuw. Oorspronkelijk werd het ongekroonde RT gebruikt door de Goudse pijpenmaker Rogier Tonstal. Maar in de loop van de tijd ging het merk over naar andere pijpenmakers en werd er een kroon aan toegevoegd. De laatst bekende eigenaar van het merk was Arie Glas, een Goudse pijpenmaker die actief was tussen 1859 en 1875.

Versierde pijpenkop uit de negentiende eeuw. Beeld: Erfgoed Alkmaar.

Arie Glas in Gouda

Het merk is zichtbaar als een klein stempel op de pijpenkop. En het maakte de kopers duidelijk in welke werkplaats de pijp gemaakt was. Helaas is in dit geval alleen de kop van de pijp bewaard gebleven. Van vergelijkbare exemplaren weten we dat op de steel vaak de tekst ‘ARIE GLAS IN GOUDA’ stond vermeld.

De pijp van Henk Winder behoort tot de zogenoemde fantasiepijpen. Een verzamelnaam voor rijk versierde pijpen die vooral in de negentiende eeuw populair waren. Pijpenmakers gebruikten deze modellen om hun vakmanschap te laten zien en zich te onderscheiden van concurrenten.

Dankzij de oplettendheid en zorgvuldigheid van Henk Winder is deze pijpenkop bewaard gebleven. Het is weer een mooi voorbeeld van hoe kleine voorwerpen ons iets kunnen vertellen over het dagelijks leven van in dit geval ruim anderhalve eeuw geleden.