Van twee veenriviertjes naar één Zaan

De Zaan bestond oorspronkelijk uit een Noordelijke en een Zuidelijke Zaan. Deze waterlopen ontwikkelden zich na ongeveer 650 tot 600 voor Christus. Aan het einde van de Late IJzertijd of aan het begin van de Romeinse tijd raakten zij met elkaar verbonden. Daarmee ontstond de basis voor de Zaan zoals we die nu kennen.

Onderzoek onder de grond

Het onderzoek begon bij de vernieuwing van de Wilhelminasluis in Zaandam. Daarna volgden onderzoeken bij de Oostzijderkerk, de Oude Scheepswerven, de Engewormer en de Starnmeer. Langs de hele Zaan zijn meer dan tachtig boringen gezet. Monsters uit de boorkernen zijn onderzocht op ouderdom, plantenresten en diatomeeën: microscopisch kleine algen die informatie geven over het vroegere watermilieu.

Omslag ‘Het ontstaan van de Zaan’. Beeld: Huis van Hilde.

Het landschap in verandering

De publicatie laat zien hoe water, veen en menselijk gebruik het landschap hebben veranderd. In de Middeleeuwen ontstonden door grootschalige veenontginningen grote meren, zoals de Wormer, Schermer en het Starnmeer. Daardoor veranderden de waterstromen in de Zaan en sneed de rivier zich tussen ongeveer 1000 en 1300 na Christus diep in het veen in.

Nieuwe kennis over veenrivieren

Het onderzoek biedt niet alleen nieuwe inzichten in de geschiedenis van de Zaanstreek. Het laat ook zien hoe de ontwikkeling van veenrivieren in andere delen van Nederland kan worden onderzocht. De resultaten zijn uitgewerkt in een serie paleogeografische kaarten, die de veranderingen in het landschap door de tijd zichtbaar maken.

Het boek wordt op vrijdag 23 oktober gepresenteerd in archeologiemuseum Huis van Hilde en is nu al kosteloos online beschikbaar. Open hier de publicatie Het ontstaan van de Zaan in PDF.

Bron: Huis van Hilde