2 min
De begraafplaats is in 1938 aangelegd door landschapsarchitect J.T.P. Bijhouwer. De vrijwilligers van de stichting, opgericht in 2024, hebben de schijnwerpers flink weten te richten op deze bijzondere plek, hecht verbonden met de pioniersgeschiedenis van de polder. De stichting ijvert voor de gemeentelijke monumentenstatus van de begraafplaats.
De wisseltrofee met de prijs van 1.000 euro gaat naar Stichting Cultureel Erfgoed Begraafplaats Wieringermeer. Foto: Bert Pierik. Via De Erfgoedstem.
Drie prijzen voor goed behoud
De drie genomineerden presenteerden afgelopen zaterdag in de aula van de Algemene Begraafplaats in Gorinchem, hun project aan jury en publiek. Elk legde het accent op een nieuw gebruik van hun erfgoed als wandelpark, maar ook als educatieve plek over groen en geschiedenis. Begraafplaats Wieringermeer nam de wisseltrofee mee naar huis, met een bedrag van duizend euro, te besteden aan een funerair doel. Een tweede en derde plaats was er voor respectievelijk Stichting De Hof in Hilversum, die de historische begraafplaats ‘Gedenkt te Sterven’ weer op de kaart heeft gezet, en voor de Gemeente Den Helder, voor haar inspanningen voor de Algemene begraafplaats. Naast de oorkonde kregen zij elk een cheque van 250 euro. De complete tekst van het juryrapport staat op de website van de stichting Terebinth.
Inzet van vrijwilligers
De jury, bestaand uit Kitty Zijlmans (emeritus hoogleraar Kunstgeschiedenis in Leiden), Arnold Sikkel (architect bij EGM Dordrecht) en Amber Claeys (groenmanager in Vlaanderen) prijst bij alledrie de inzet van de vrijwilligers, de activiteiten voor een breed publiek en het vermogen om samen te werken met andere organisaties – voorwaarden voor een goed behoud en duurzaam beheer van funerair erfgoed.
Rondleiding op de begraafplaats in Wieringermeer. Via De Erfgoedstem.
Zorg voor funerair erfgoed
De Gouden Terebinth is een tweejaarlijkse prijs die Terebinth voor de zesde keer uitreikte. De stichting maakt zich hard voor het behoud van begraafplaatsen. Daarvoor zijn in ons land honderden vrijwilligers aan het werk, zoals op deze drie begraafplaatsen. Stichting Terebinth wil met de Gouden Terebinth personen en instellingen stimuleren in hun zorg voor funerair erfgoed: graven en andere gedenkmonumenten vertellen immers over ons verleden en over onze identiteit.
Bron: De Erfgoedstem
Publicatiedatum: 10/03/2026
Vul deze informatie aan of geef een reactie.
1 reactieGoedendag, mijn naam is Anita Blijdorp.
Ik ben voorzitter van Stichting CEBW, de winnaar van de Gouden Terebinth 2026.
Een gemeentelijke monumentenstatus van de begraafplaats is geen doel op zich. Gemeente Hollands Kroon is zelf eigenaar en beheerder van dit wandelpark en begraafplaats ineen. Dat is een voordeel want in gesprek gaan met de gemeente, het bestuur en met de beheerder: de lijnen zijn kort en doen we dus volop.
Een passender zin in de intro is: de stichting ijvert voor naleving van het oorspronkelijke ontwerp en beplantingsplan in het actuele onderhoud van de begraafplaats. Ook streeft de stichting naar de erkenning van het park als volwaardig arboretum.
Wij ijveren praktisch dus voor het verhogen van de kennis over ontwerp en beplanting bij de huidige beheerder. Die staat hiervoor open.
Toewerken naar de status van volwaardig Arboretum: een van de eisen daarbij is een rijke bomencollectie van (om en nabij) 100 verschillende soorten. Ook hiermee zijn we al goed op weg. De bezoeker vindt nu al zo’n 64 tekstborden die wij dankzij publieksdonaties, hebben kunnen plaatsen. We gaan in 2026-2027 door, tot er ca 90 à 100 vereiste informatiebordjes bij evenzoveel verschillende boomsoorten staan. Ook in samenwerking met eigenaar/beheerder gem. Hollands Kroon.
Lees deze onderbouwing van St. Terebinth. Op begraafplaats Wieringermeer komt een optelsom aan waarden samen.
Historische waarden
• De eerste (en enige) begraafplaats (gereed 1938) in de in 1930 drooggelegde Wieringermeerpolder.
• Een tastbare herinnering aan de generatie(s) die een rol hebben gespeeld in het opbouwen van een nieuwe gemeenschap. Denk aan ‘gewone mensen’, zoals de polderwerker, de landarbeider, de technisch tekenaar, de tuinder, de pachter, de gezinsverzorgster, de bakker, de slager, de postbode. Naast de notabelen van toen: dokter, pastoor, voorlieden in de landbouw, het bankwezen, etc.
• Van alle tijdvakken sinds 1938 zijn voorbeelden van graftekens behouden, waardoor de funeraire ontwikkelingsgeschiedenis duidelijk zichtbaar is.
Stedenbouwkundige waarden
• Een fraai bewaard gebleven ontwerp van de vooraanstaande tuin- en landschapsarchitect dr. Jan Tijs Pieter Bijhouwer (1898-1974). Hij was tevens beplantingsadviseur voor de gehele Wieringermeerpolder én ontwerper van het inrichtingsplan voor de Noordoostpolder. Een groot man in zijn vakgebied!
• Een bijzondere en unieke, grotere groene locatie in het dorp Middenmeer maar ook in de totale polder. Het ontwerp draagt een tweeledig doel: “een begraafplaats én wandelpark ineen” (ref. Bijhouwer, 1938).
Zeldzaamheidswaarde
• Het is het enige, unieke, intieme park, destijds aangelegd in een verder open Wieringermeerpolder. Tuinarchitect Bijhouwer zag het belang in van het creëren van een intieme locatie waar de inwoners hun overledenen ter aarde konden bestellen.
Ensemblewaarde
• Als specifieke situatie waarbij de generatie(s) bewoners die werkten aan de wording en opbouw van de polder, na hun aardse leven, zijn samengebracht. Zouden zij verspreid liggen op dodenakkers in meerdere dorpen, dan is het historische verhaal van de polder veel minder compleet. Nu is dit juist WEL het geval.
Groen- en tuinhistorische waarden, de begraafplaats is of heeft…
• Een eenheid van bijzondere, kwalitatief hoogwaardige bomen, die na 80 jaar is uitgegroeid tot een harmonisch geheel, op te vatten als een arboretum.
• Een groengebied, c.q. wandelpark in Middenmeer, met hoge biodiversiteitswaarden en met grote variatie aan bomen, struiken, heesters en bloemperken.
• Een uitgesproken tuin-historisch belang vanwege het bijzondere ontwerp: in de hoofdstructuur lijkt deze regelmatig vanwege een herkenbaar geometrisch patroon, maar op detailniveau is het ontwerp uitgesproken asymmetrisch.
Funerair-historische waarde
• Een fraaie verzameling graftekens met kenmerkende vormgeving en gebruik van materialen van de naoorlogse periode (zoals traditioneel Belgisch hardsteen en marmer), maar ook zijn zichtbaar het later in zwang geraakte graniet, kunststeen en flagstones. Verder zien we duidelijk de invloeden van de wederopbouw: steeds soberder vormgeving en minder rijk geornamenteerd dan voorheen. Verder zien we gebruik van nieuwe lettertypes uit de jaren ’50, ’60 en ’70.
• Een fraaie entreepoort die op geabstraheerde en modernistische wijze een historisch bekend symbool toont, namelijk de zandloper. Welke ons confronteert met onze ‘eindigheid’.
Sociaalhistorische waarden
• Als voorbeeld hoe men in de loop van de decennia is omgegaan met de dood en de rituelen die daarbij hoorden.
• Als voorbeeld van de in de jaren ’50 en ’60 nog veelvuldig voorkomende kindersterfte (op Middenmeer zijn hiervan nog vele voorbeelden aanwezig), vaak met de regelmatig voorkomende symboliek van een geknakt bloempje in de knop.
• Betrokkenheid bij de plek onder inwoners, het ruimen van graftekens wordt ervaren als ‘kaalslag’ en ‘verstoring’.
• Verdrag van FARO, dat stelt dat ‘de gemeenschap zelf bepaalt wat zij als erfgoed ziet en wil doorgeven aan de volgende generatie’.
Bron: brief stichting Terebinth, adviseur Anita van Breugel, dd. 16 mei 2025 aan gemeente Hollands Kroon.
Met vriendelijke groet, Anita Blijdorp
correspondent voor Oneindig Noord-Holland in 2011-2012, regio Noordkop.