De tentoonstelling neemt bezoekers mee op een reis door de groeiende stad. Van de bouw van de grachtengordel tot het imposante nieuwe stadhuis op de Dam, van levendige markten tot scheepsdrukte op het IJ: de stadsgezichten tonen een stad in beweging. Tegelijkertijd bieden ze een blik op het dagelijks leven in de 17de eeuw, en op de diversiteit van de samenleving in die tijd. Het zijn de mensen die Amsterdam haar ritme en betekenis gaven, en hun verhalen zijn nog steeds relevant.

Jan van Kessel, De Dam gezien naar het westen, 1668. Collectie De Nederlandsche Bank.

Een historische samenwerking

De tentoonstelling is een unieke samenwerking tussen Stadsarchief Amsterdam en het Amsterdam Museum. De tijdelijke sluiting van de hoofdlocatie van het Amsterdam Museum biedt de kans om topstukken uit beide collecties samen te brengen, aangevuld met bijzondere bruiklenen uit binnen- en buitenland. Deze samenwerking markeert het 100-jarig jubileum van het Amsterdam Museum, dat sinds 1926 de verhalen van de stad verzamelt en deelt. Meesterwerk Amsterdam is een eerbetoon aan de rijke geschiedenis van de stad én aan de rol van beide instellingen in het bewaren en presenteren van dit erfgoed.

Pieter van den Berge, Groentemarkt aan de Prinsengracht (juni), ca. 1690-1700. Collectie Stadsarchief Amsterdam.

Het ontstaan van een beeldtraditie: trots, macht en citymarketing

Erik Schmitz, onderzoeker bij Stadsarchief Amsterdam: ‘’Amsterdam was in de 17de eeuw, na Rome, de meest verbeelde stad van Europa. Kunstenaars als Rembrandt, Pieter Saenredam, Jan van der Heyden en Jacob van Ruisdael maakten werken die de stad niet alleen documenteerden, maar ook idealiseerden. Het is in deze periode dat de basis wordt gelegd voor hoe Amsterdam in het collectieve geheugen gegrift zal komen te staan. Wie nu de stad bezoekt en vastlegt, treedt al snel in de voetsporen van de zeventiende-eeuwse makers van het stadsgezicht en zet – onbewust wellicht – een 400-jarige beeldtraditie voort.’’

De tentoonstelling toont hoe stadsgezichten werden ingezet als propaganda, citymarketing en hoe dit nieuwe genre zich ontwikkelde. Bezoekers ontdekken hoe kunstenaars de werkelijkheid naar hun hand zetten wanneer dat de ‘waarachtigheid’ van het stadsgezicht ten goede kwam: de ervaring van het beeld en de plek was belangrijker dan de exacte weergave van de werkelijke situatie. De tentoonstelling stelt de bezoekers in staat om als het ware over de schouder van de kunstenaars mee te kijken.

Gerrit Berckheyde, De bocht in de Herengracht naar het westen, ca. 1671-’72. Collectie Rijksmuseum Amsterdam.

Actuele thema’s: beeldvorming en identiteit

Norbert Middelkoop, conservator van het Amsterdam Museum: ‘’De tentoonstelling nodigt bezoekers uit om na te denken over hoe beelden onze kijk op de stad beïnvloeden. Wat werd in de 17de eeuw benadrukt en wat bleef buiten beeld? Welke parallellen zijn er met de manier waarop Amsterdam vandaag de dag wordt vastgelegd en gepresenteerd? In een tijd waarin sociale media en AI ons beeld van steden sturen, biedt Meesterwerk Amsterdam een reflectie op de kracht van beeldvorming, toen en nu.’’

Jan van Call, De Binnen-Amstel gezien vanaf Vlooienburg over de Blauwbrug naar de Hogesluis, ca. 1690. Collectie Stadsarchief Amsterdam.

Audiotour

Hoe klonk en zag Amsterdam eruit toen Rembrandt door de stad liep? Wat gebeurde er achter de gevels, op de kades in de haven en op de drukke markten waar mensen uit alle windstreken elkaar ontmoetten? Met een audiotour in het Nederlands en in het Engels komen de stadsgezichten tot leven. Verhalen, geluiden en verrassende details maken de tentoonstelling toegankelijk voor een breed publiek.

Michiel van Musscher, Een groentevrouw op de Haarlemmerdijk, 1668. Collectie Amsterdam Museum.

Publicatie en publieksprogramma

Bij de tentoonstelling verschijnt een rijk geïllustreerd boek in het Nederlands en Engels. Publiek kan ook deelnemen aan lezingen, workshops en stadswandelingen. Hierin komen thema’s aan bod zoals stedelijke groei, migratie, identiteit en de verbinding tussen het Amsterdam van toen en nu. Ook voor kinderen en families is er een passend aanbod.

Kunstenaar Onbekend, De Schreierstoren en de Hoofdbrug, ca. 1620-’40. Collectie Stadsarchief Amsterdam.

‘Meesterwerk Amsterdam’ is van 6 november 2026 tot 7 maart 2027 te zien in het in het Stadsarchief Amsterdam.

Bron: Gemeente Amsterdam