VARA-gebouw in Hilversum

Hier werd roemruchte omroepgeschiedenis geschreven. Vanuit dit gebouw aan de Hilversumse Heuvellaan maakte de VARA tal van radio- en tv-programma’s.

Familie Doorsnee

In de jaren vijftig hielden de belevenissen van de Familie Doorsnee ruim drie miljoen luisteraars aan de radio gekluisterd. De schrijfster Annie M.G. Schmidt wist met dit programma vooral bij vrouwen een gevoelige snaar te raken. Later werden in de studio’s ook tv-programma’s gemaakt. Velen zullen zich ongetwijfeld Tom Manders herinneren met zijn populaire typetje Dorus. Hoewel het gebouw nog steeds bekend staat als het VARA-gebouw is er nu geen VARA-medewerker meer te bekennen. In het complex is tegenwoordig het muziekcentrum van de omroep, de muziekbibliotheek en het Groot Omroepkoor gevestigd.

VARA-gebouw.

VARA-gebouw.VARA-gebouw.

Hoe het begon

De geschiedenis van de VARA (Vereniging van Arbeiders Radio Amateurs) in Hilversum gaat terug naar 1928. In dat jaar betrok de ‘rode omroep’, zoals de VARA in de volksmond werd genoemd, een villa aan de Heuvellaan. Omdat de ontwikkelingen op het gebied van radio en tv hierom vroegen, breidde de VARA steeds uit. In de loop der tijd is de villa maar liefst vier keer vergroot.

Grote ranke toren

De eerste uitbreiding was in 1930 ter ere van het vijftigjarig bestaan van de vereniging en het behalen van de mijlpaal van 100.000 leden. De omroepvereniging kreeg toen een grote en kleine radiostudio met een toren. Als je voor de ingang staat, is dit het linkerdeel; het deel met de dubbel geknikte kap en de grote ranke toren. De vergroting is een voorbeeld van het Nieuwe Bouwen. De radiogids van 1932 schreef lovend over de stijlvolle, monumentale bouw met de streng zakelijke en krachtig sobere uitvoering. De schrijver vond het een “waardige huisvesting voor de jonge, sterke Arbeidersomroep”.

Hal met vierkante ramen

Tijdens de oorlog was het gebouw in handen van de bezetters. De studio’s werden leeggeroofd. Na de oorlog maakte de VARA gebruik van de techniek van de AVRO-studio’s. Met een volgende verbouwing kreeg de progressieve omroep een hal met glas in vierkante ramen en een technische ruimte uitgevoerd in beige geglazuurde bakstenen.

Tegeltableau

Het opvallende tegeltableau van De Stijl-kunstenaar Bart van der Leck aan de gevel bestaat uit tegels in blauw, geel, rood, zwart en gebroken wit. Een in een microfoon zingende of sprekende vrouw en man, met in het midden het symbool van de arbeidersomroep: de kraaiende haan en een opgaande zon. Met daaronder een trompet en een viool. Tijdens zijn leven heeft Van der Leck al de ontwerpschetsen gemaakt, maar het tableau is pas ruim na zijn overlijden in 1958 gerealiseerd. Het is jammer dat het tegeltableau recht tegenover een villa is aangebracht, waardoor de monumentale werking niet helemaal tot haar recht komt.

Tegeltableau van de Kraaiende Haan, door Bart van der Leck.

Beeld: Hans Lensink.

Tegeltableau van de Kraaiende Haan, door Bart van der Leck.Tegeltableau van de Kraaiende Haan, door Bart van der Leck.

Waaiervormige studio

Tussen 1964 en 1969 wordt een grotendeels in glas uitgevoerde, waaiervormige studio aan de oostzijde gebouwd. De gevels zijn afgewerkt met aluminium platen op basaltlava.
 
In 1993 is aan de zuidzijde een muziekzaal toegevoegd. Deze heeft de afmetingen van de grote zaal van het Concertgebouw in Amsterdam. De laatste uitbreiding gaat helaas ten koste van het fameuze personeelsrestaurant.
 
De architecten van het Nieuwe Bouwen hebben veel aandacht voor de werknemer. Deze manier van bouwen past helemaal bij de socialistische omroep. Door het overvloedige gebruik van daglicht, de ruimtewerking en het kleurgebruik was het prettig werken.
 
De VARA-studio’s zijn tegenwoordig de thuisbasis van het Muziekcentrum van de Omroep. Hier hebben het Radio Filharmonisch Orkest, Radio Kamer Filharmonie, Groot Omroepkoor, het Metropole Orkest en de Muziekbibliotheek hun thuisbasis.

Uitbreidingen VARA-gebouw

1930-1932 Eerste uitbreiding door Adolf Eibink en Jan Snellebrand
1952-1959 Uitbreiding noordzijde door Ben Merkelbach en Piet Elling
1959-1962 Uitbreiding studio’s door Piet Elling
1964-1969 Uitbreiding waaiervormige studio door Piet Elling
1993 Muziekzaal voor het omroeporkest door Carel Weeber van ArchitectenCie

Auteur: Margriet van Seumeren (red.) m.m.v. Corry Dubois

Dit is een routepunt van de fietsroute Jonge Monumenten in Hilversum.

Bron

Wim de Wagt, Piet Elling: een samenstemmende eenheid 1897-1962, 2008.

Publicatiedatum: 07/07/2011