Onderweg in Noord-Holland

Op 20 september 1839 reed de Nederlandse stoomlocomotief de ‘Arend’ van Amsterdam naar Haarlem. De trein had een snelheid van 35 kilometer per uur en deed 25 minuten over de afstand. Tot dan toe werden alleen paard en wagen en natuurlijk de alom aanwezige trekschuit als vervoersmiddel gebruikt. De trekschuit haalde slechts een snelheid van zo’n zeven kilometer per uur. In de negentiende eeuw zou de ooit zo bejubelde trekschuit echter veranderen in een symbool van ouderwetsheid. Gelukkig was daar de uitvinding van de trein. Hij was zoveel sneller dan de trekschuit. En bovendien ook nog eens goedkoop. Veel Nederlanders moesten aanvankelijk weinig hebben van het rokende en puffende ijzeren monster en waren tevreden met de trekschuit. Maar uiteindelijk kon de trekschuit de concurrentiestrijd niet winnen.

Niet alleen de trein veroverde Noord-Holland in de negentiende eeuw, er kwam ook een samenhangend kanalen- en wegennet door de provincie heen te liggen. Overal verschenen veerponten en bruggen. Op de wegen reden rond 1900 de eerste auto’s. Er kwamen telegraaf-, tram- en vervolgens telefoonlijnen. Een ongekende uitwisseling van goederen, personen en ideeën kwam op gang. In de twintigste eeuw werd dit voortgezet met de uitvinding van het vliegtuig, de radio, televisie en natuurlijk de computer. De grenzen vervaagden, inwoners werden steeds mobieler en keken over de grenzen van hun eigen regio. Nederland werd één.

Verhalen

Het puffende treintje uit Hoofddorp

Haarlemmermeer ademt dynamiek. Schiphol werkt dag en nacht. Treinen schichten door de polder. Automobilisten razen banenbreed voort. Hier pufte een eeuw geleden een stoomtreintje.

>

Schaatser Klaas Pander niet meer vergeten

Haarlem beschikt zo over haar sporthelden: sportpionier Pim Mulier, meervoudig wereldkampioen Jaap Eden en olympisch kampioene Yvonne van Gennip. Toch ontbrak daar tot sinds kort een belangrijke naam, Klaas Pander.

>

Vergelding aan de Harddraverslaan

Een paar auto´s draaien op 17 november 1944 met hoge snelheid de Alkmaarse Harddraverslaan op. Ze stoppen bij een zijlaantje. In het donker en de kletterende regen springen Duitse politiemannen met machinegeweren uit de auto´s. Ze duwen vijf mannen naar buiten. Een is een grote, knappe man, een ander draagt een bruin jasje en een draagt een platte portierspet. Kort daarna klinken er schoten. Als de kruitdamp optrekt wordt er nog een keer geschoten. De meeste Duitsers vertrekken, drie van hen blijven achter om de plek des onheils te bewaken. Tegen middernacht haalt een platte wagen de vijf lichamen op. Het enige bewijs dat overblijft van de fusillade is de platte portierspet.

>

Een fatale achtervolging

Geweerschoten klinken door de Ronde Hoep bij Ouderkerk op 7 mei 1945. Vier SS'ers rennen door de polder. Ze worden achtervolgd door acht leden van de Binnenlandse Strijdkrachten. De twee groepen achtervolgen elkaar over het riviertje de Bullewijk en springen over de smalle slootjes tussen de weilanden. Met man en macht proberen de verzetsmannen van de Binnenlandse Strijdkrachten de SS'ers te pakken te krijgen, levend of dood. Anton de Lange is van de Binnenlandse Strijdkrachten, en hij schrikt nergens voor terug om de vier mannen te pakken te krijgen.

>

Kilometervreten of plezierrondje: vijf schaatsplekken in Noord-Holland

De temperaturen dalen tot onder het nulpunt, de straten zijn glad en de sloten vriezen dicht. Bij menig liefhebber begint het te kriebelen: mogen de ijzers al uit het vet? Ondanks enkele koude nachten staat Moeder Natuur lang niet elke winter toe dat we op onze ijzers de Noord-Hollandse wateren betreden. Als het wel zover komt zijn er genoeg prachtige plekjes om te genieten van natuurijs, maar ook als de winter zacht blijft zijn er manieren om te glibberen en glijden. Wij zetten vijf prachtige schaatsplekken voor je op een rij.

>

In de voetsporen van een wandelpionier

Wandelen. Het klinkt zo vanzelfsprekend, maar we doen het nog niet zo lang. In de tweede helft van de 19e eeuw is Jacobus Craandijk de eerste echte wandelpionier. Tussen 1874 en 1888 trekt hij te voet door heel Nederland. In een zwierige stijl beschrijft hij 75 wandeltochten, tekenaar Piet Schipperus maakt er 126 prachtige litho’s bij. De acht kloeke delen van de Wandelingen door Nederland met pen en potlood zijn het resultaat, samen vormen ze een standaardwerk. Craandijk, in het dagelijks leven doopsgezind predikant, toont zich ook op wandelgebied een voorganger. Lezers volgen in zijn voetsporen en het wandeltoerisme in Nederland krijgt gestalte.

>

Rederij Zur Mühlen & Co.

De rederij Zur Mühlen & Co. was actief op de wateren in en rond Noord-Holland tussen 1854 en 1920. Het bedrijf vervoerde passagiers en vracht, maar was met name sterk als sleepvaartbedrijf en bij het bergingswerk op zee.

>

Fietsen over rijksweg 3

Op het Meijslootpad wandel of fiets je over een rijksweg. Althans een rijksweg die al meer dan tachtig jaar geleden op papier is getekend. Volgens het officiële Rijkswegenplan zou rijksweg nummer 3 van Amsterdam langs Amstelveen via Gouda leiden naar Rotterdam. Er was zelfs sprake van deze weg door te trekken tot Dordrecht.

>

Uithoorn ziet Wilhelmina voorbij treinen

De koninklijke trein was in luttele seconden voorbij. Schoolkinderen zongen uit volle borst. De burgemeester stond in vol ornaat op het perron. Honderden, zo niet duizenden, belangstellenden juichten. Sirenes van fabrieken en boten op de Amstel loeiden. Uithoorn beleefde op 5 september 1938 een hoogtepunt in de lokale historie: koningin Wilhelmina reed door het dorp.

>

Vijfstedentrekvaart: de snelweg uit de Gouden Eeuw

De provinciale weg N247 deelt polder de Zeevang in tweeën. De kaarsrechte weg tussen Edam en Oosthuizen volgt het traject van de oude Vijfstedentrekvaart. In 1660 besloten de stadsbesturen van Amsterdam, Purmerend, Monnickendam, Edam en Hoorn tot het gezamenlijk aanleggen van een trekvaartverbinding tussen deze steden. Aan het begin van de 19e eeuw werd het jaagpad naast de trekvaart verbreed tot straatweg. Ook het traject Hoorn-Enkhuizen werd toegevoegd aan het tracé van de weg. Sindsdien staat deze verbinding bekend als de ‘Zesstedenweg’. Tot aan het eind van de 19e eeuw waren de zes steden verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud aan de weg. Dit ging gepaard met veel gesteggel en daarom werd besloten de weg in 1920 over te dragen aan de provincie. 

>

De Koningssloep: de ‘gouden koets te water’

Een sierlijke sloep van ruim zeventien meter lang, rijkversierd met goud en gemaakt van eikenhout en teakhout. Deze majestueuze Koningssloep werd tussen 1816 en 1818 voor Willem I gebouwd en is daarna nog 24 keer bij verschillende gelegenheden gebruikt; exclusief voor feestelijke gebeurtenissen in gezelschap van het Koninklijk Huis. De elegante sloep was zeer representatief voor de ontvangst van buitenlandse gasten, zoals de sjah van Perzië (1889) en koning Haakon van Noorwegen (1954). Als koningin Wilhelmina een tewaterlating verrichtte, dan liet ze zich per Koningssloep naar de werf vervoeren.

>

Vier fietsrondjes Amstelland

Vier fietsroutes leiden langs interessante plekken in Amstelland. Alle routes komen door of langs Ouderkerk aan de Amstel. Hier klopt het historische hart van Amstelland. Hier timmerden de pioniers hun eerste kerk in het toenmalige veenmoeras. Op de oever waar Amstel en Bullewijk samenstromen. De routes zijn een gezamenlijk initiatief van de Stichting Landschapsfonds Amstelland, de Historische Vereniging Wolfgerus van Aemstel en Oneindig Noord-Holland. Via je smartphone lees je onderweg, dankzij tientallen QR-bordjes, op Oneindig Noord-Holland het verhaal over imposante buitenplaatsen. Over historische boerderijen en over turf winnen in het weidse polderland.

>