De Slag op de Zuiderzee

De Zuiderzee was het toneel van de Slag op de Zuiderzee in 1573. Deze slag was bepalend tijdens de Nederlandse opstand. Een strijd die gewonnen is door de watergeuzen, tegen de Spanjaarden.

Slag op de Zuiderzee
Bron: Collectie Provinciale Atlas Noord-Holland

Cornelis Dirksz

Op 11 oktober 1573 vond er in de Slag op de Zuiderzee letterlijk en figuurlijk een wending plaats. De geuzen hadden de strijd tegen de Spanjaarden dagenlang moeten staken, maar op 11 oktober draaide de wind eindelijk. Cornelis Dirksz (1542-1583) was de commandant van de geuzenvloot en burgemeester van Monnickendam. Met zijn schip ‘de Eendracht’ kon hij recht op het enorme Spaanse vlaggenschip ‘de Inquisitie’ afvaren.

Bron: Collectie Provinciale Atlas Noord-Holland

Cornelis Dirkszoon

Jan Haring

De graaf van Bossu (de Spaanse stadhouder in Holland) en zijn mannen probeerden het schip af te weren. Dirksz legde zijn schip echter dwars voor de Inquisitie en de geuzen klommen aan boord. De bemanning van de Inquisitie trok zich terug in het ruim. Al schietend door de luiken bleven zij het schip verdedigen. De geus Jan Haring klom in de mast van de Inquisitie, dwars door een spervuur van de Spanjaarden. Hij sneed de admiraalsvlag los en verving die door de Prinsenvlag. Eenmaal terug op het dek werd hij in de borst geschoten. Haring was onmiddellijk dood, maar door zijn heldendaad had hij zich onsterfelijk gemaakt. De Spaanse vloot vluchtte. De watergeuzen hadden de Slag op de Zuiderzee gewonnen.
Jan Haring, dé held van de Slag op de Zuiderzee in 1573.

Bron: Collectie Amsterdam Museum

Slag op de Zuiderzee voor Enkhuizen tegen Bossu, 1573

 

Verhalen

Atlas der Neederlanden: Noord-Hollandse zeegeulen en ondiepten in kaart gebracht

Een verrassend groepje zee- en kustkaarten in handschrift van het kustgat tussen het vasteland en Texel,  gaat vooraf aan de meer algemene gedrukte kaarten van Holland boven het IJ. Bij deze kaartenset draait het om de nauwkeurige weergave van de wispelturige geulen, de ondiepten, de scheepswrakken en de bakens die aan een veilige doorvaart van de drukbevaren zeegaten moeten bijdragen. De veranderlijkheid van natuurlijke gegevenheden en de continue noodzaak van aanpassing van de betonning en andere bakens was een extra reden om de kaarten in handschrift uit te voeren. Een gedrukte kaart zou te snel aan veroudering onderhevig zijn en om de haverklap een nieuwe, gewijzigde oplage vereisen.

>

Gibraltar van het noorden

De belangrijkste reden voor Napoleon om Holland te bezoeken was het versterken van de kustlijn om zo sterker te staan tegenover zijn aartsvijand Engeland. Den Helder speelde daarbij een belangrijke rol. Als het aan Napoleon lag zou het de belangrijkste marinehaven worden in het noorden van het Franse keizerrijk: Gibraltar van het noorden.

>

Geuzenadmiraal Cornelis Dirksz (ca 1542-1583)

Als admiraal van de vloot, die in 1573 op de Zuiderzee de Spanjaarden versloeg is Cornelis Dirksz (ca 1542-1583) een van Monnickendams grootste helden. Hij moet Monnickendammer van geboorte zijn geweest, al zijn uit die tijd helaas geen doopinschrijvingen bewaard gebleven. Zeker is wél dat Cornelis Dirksz vanaf 1561 inwoner van de stad was. Hij woonde aan de Grote Noord, eerst in het zevende huis vanaf de hoek van de Gooische Kaai, vanaf 1572 in een twee huizen dichter bij de haven gelegen pand.

>