Buitenplaatsen

Noord-Holland was lange tijd rijk aan buitenplaatsen. De welvaart van de stedelijke elite gaf in de zeventiende en achttiende eeuw een enorme impuls aan de aanleg van buitenhuizen, tuinen, parken en bossen. De buitenplaatsen die de tand des tijds overleefden, worden nu bijna allemaal beschermd door de monumentenstatus. Een aantal is bezit geworden van natuurorganisaties als Staatsbosbeheer of Natuurmonumenten, maar een groot deel van de buitenplaatsen is (weer) in privébezit gekomen.

Verhalen

Historie, kunst én politiek in Welgelegen

Simone Memel is sinds 2012 conservator bij Paviljoen Welgelegen. Welgelegen begon als een hofstede, werd verbouwd tot een enorme buitenplaats en is nu naast provinciehuis ook museum. Het heeft verschillende markante bewoners gekend, die allen sporen hebben nagelaten. Hoe ga je als conservator met zo’n rijksmonument om?

>

Vogelenzang, dromerig dorp met lange historie

Trekschuit, trein. Van alles kwam naar Vogelenzang. Zelfs tienduizenden scouts reisden hierheen. En nu? De trekvaart dommelt, de trein negeert het mooie station. Vogelenzang is een dromerig dorp vol met herinneringen aan vroeger.

>

De verdwenen buitenplaats Petersburg aan de Vecht

Na een jarenlang verblijf in Rusland kwam de koopman Christoffel (van) Brants in 1704 terug naar Nederland, waar hij zich in Amsterdam vestigde. Zoals vele rijke Amsterdamse kooplieden en regenten zocht ook hij een terrein aan de Vecht voor de aanleg van een representatieve buitenplaats. Zijn keus viel op 'Huis ten Ham' aan de Vecht bij Nederhorst den Berg.

>

Buitenplaatsen ‘s-Graveland

Bijzonder aan 's-Graveland is de concentratie van zoveel buitenplaatsen op een relatief klein rechthoekig gebied. De buitenplaatsen zijn mede bepalend voor het karakter van de hele gemeente. In de eerste helft van de 17e eeuw kregen Amsterdamse ondernemers toestemming om het gebied rond 's-Graveland te ontginnen. Bij de ontginning werd veel zand afgegraven dat werd verscheept naar Amsterdam. Met de aanvoer van dit zand werd de uitbreiding van de grachtengordel mogelijk. Voor de ontginning van het gebied  bouwden zij er aanvankelijk boerderijen, maar zij vonden het gebied na ontginning zo aantrekkelijk dat ze er statige buitenhuizen bouwden en fraaie tuinen lieten aanleggen. Zo ontstond de voor 's-Graveland zo bijzondere rechthoekige verkaveling.

>

De laatste buitenplaats van Amsterdam

In de achttiende eeuw telde Amsterdam zo'n tachtig buitenhuizen voor de rijke burgerij. In de zomer kon men zo de stank van de grachten ontvluchten. Van al die buitenhuizen is er nog maar één over: Huize Frankendael, in de Watergraafsmeer. Een huis dat verbonden is met een lange geschiedenis en vele kleurrijke bewoners. Het huis is prachtig gerestaureerd en sinds 2008 toegankelijk voor publiek! Tegenwoordig wordt in de oude stijlkamers prachtige hedendaagse kunst tentoongesteld: een heel bijzondere combinatie. Vier keer per jaar wisselt de expositie.

>

Buitenplaats Het Oude Hof in Bergen

Tussen 1643 en 1660 liet de toenmalige heer van Bergen, Anthonius Studler van Surck een nieuw huis bouwen met grachten, een tuin en twee kattenbergen. Alleen de zijvleugel van het oorspronkelijke plan werd voltooid. Net als op de strandwal van Heiloo werd dit huis gebouwd aan de rand van de polder op zandgrond van de strandwal (hier haakwal genoemd door de vorm van een haak aan de noordzijde van het oude Zeegat van Bergen). In het bos, aan de Kranenburgerlaan, zijn de fundamenten te zien van een V1-lanceerinstallatie uit de Tweede Wereldoorlog. Deze installatie is waarschijnlijk rond oktober 1944 in gebruik genomen om de V1's, onbemande vliegende bommen met straalmotor, naar het pas bevrijde Antwerpen te sturen. Antwerpen was voor het offensief van de geallieerden als aanvoerhaven van groot belang. Na de gewonnen Slag om de Scheldemonding op Walcheren, Zuid-Beveland en Zeeuws Vlaanderen, liepen op 26 november 1944 de eerste geallieerde schepen Antwerpen binnen. Het bovengrondse metalen deel van de installatie is na de oorlog verwijderd.

>

De verdwenen buitenplaatsen van de Beemster

De Amsterdamse kooplieden beschouwden grondbezit in de Beemster als meer dan alleen een goede investering. Zij zagen de nieuwe droogmakerij ook als een rustoord voor in de zomermaanden. Op begaanbare afstand van de stad bouwden een reeks grotere en kleinere buitenplaatsen.

>

Wonen op buitenplaats Vreedenhorst

In de prachtige Vechtstreek zijn veel mooie buitenplaatsen te vinden. Kees Beelaerts van Blokland woont samen met zijn gezin op zo’n buitenplaats. Zijn Vreedenhorst is gelegen bij het dorp Vreeland, 700 meter de provincie Utrecht in. Het wonen op een buitenplaats is toch wel heel erg anders dan in een gewoon huis. Het neemt veel verantwoordelijkheid met zich mee. Verantwoordelijkheid richting de toekomst, maar vooral richting het verleden.

>