Amstelveen

On(t)roerend goed langs de Amstel Ontploffingsgevaar in kruitfabriek De Oude Molen Het museum van de Jannen Kostverloren hervonden Broersepark Molen De Dikkert Annakerk en Engelbewaarderschool Middeldorpstraat en Roemerdorpstraat Marechausseekazerne Het oude Raadhuis van Amstelveen Café ’t Hert in Amstelveen Dorpsplein Amstelveen Exotisch Kostverloren Arme kinderen moeten naar Veenhuizen Buitenplaats Wester-Amstel: Stukje paradijs aan de Amstel Fort bij Waver-Amstel: compleet bewaard interieur geeft goed beeld van soldatenleven op een fort Handwegkerk, eerste gereformeerde kerk Amstelveen Oorlog over melkprijs Oostermeer Amsterdam drukt stempel op Amstelveen Amstel krijgt een eiland Banpaal Amsteldijk: tot hier en niet verder De Zwarte Kat schrijft historie De herberg van Kalf De Lange Brug naar museum Paardenburg: rustpunt voor man en paard Burgerweeshuis redt bovenland Kruispunt in hart polder Het droeve lot van weduwe Koopmanschap Amstelveen verzet zich tegen aanleg bos Nes aan de Amstel is een ‘pyjamadorp’ Amsterdammers bouwen buitenhuizen aan Amstel Brede sloot was haven Amstelveen Dirk moest dienen Bankraskerk, monument van Samen Op Weg Kadavers dreven in de Amstel De Amstel ligt boven het maaiveld Festivals op oude noodlandingsbaan in Amsterdamse Bos Limburgse vrienden bouwen mooiste kerk van Amstelland Van Plan tot Bos Amstelveen kent verscholen bunkertje Amstelveen lokt forensen met parken

Urbanuskerk – het baken van Nes

Als een baken staat de Urbanuskerk in het open polderland. ’s Avonds lijkt de verlichte kerk wel een vuurtoren aan de Amstel. Met dank aan bouwpastoor Van Zanten. En aan architect Jozef Cuypers die in Nes zijn eerste grote project realiseerde.

>

Varen langs Ouderkerkerlaan

Verwarrend is het wel. De weg die bij de Amstel uitkomt heet nu Kruitmolen. Maar van oudsher is dit de Ouderkerkerlaan. Verderop heet de laan nog zo. Dit was jarenlang dé verbinding tussen Amstelveen en Ouderkerk. Naast de met hoge bomen omzoomde laan ligt de ringvaart.   De schipper kon hierover van Amstelveen naar de Amstel varen. Dat is verleden tijd. De oude route naar Ouderkerk is door autowegen en hoge gebouwen geblokkeerd. De Ouderkerkerlaan ligt van oudsher tussen de Bovenkerkerpolder (aan de zuidzijde) en de Middelpolder. Op oude kaarten staat de laan als Loopveld vermeld.

>

Kruispunt in hart polder

Op het kruispunt van Nesserlaan en Middenweg sta je in het hart van de Bovenkerkerpolder. Tijdens de drooglegging van deze polder (1770) waren op papier al strakke lijnen getrokken voor wegen en sloten. De Middenweg kwam noord-zuid te liggen, de Nesserlaan oost-west. De bedoeling was dat er boerderijen zouden verrijzen langs de Middenweg. Die weg kreeg daartoe een bredere berm dan de Nesserlaan – destijds Kruislaan genoemd. Het pakte anders uit. Keizer Karelpark, Groenelaan, Waardhuizen, Middenhoven – deze woonwijken van Amstelveen hebben het oorspronkelijke open land van de Bovenkerkerpolder gehalveerd.

>

Veldwachters jagen menigte met sabel uiteen

Aan het begin van de vorige eeuw schoot de socialistische gedachte maar aarzelend wortel in Amstelveen. In 1908 werd de plaatselijke afdeling Ouder- en Nieuwer-Amstel van de SDAP opgericht, de voorloper van de PvdA. Hoezeer een verkiezingsbijeenkomst uit de hand liep, vertelt Peter van Schaik in zijn historische column voor rtvAmstelveen.

Van Schaik: ‘Het lag voor de hand dat men aan de vooravond van een verkiezing naar buiten wilde treden. Daarom werd er een prominente spreker uitgenodigd, Het was F. Hugenholtz, een ex-dominee. Hij zou bij die gelegenheid debatteren met een voorman van de Rooms Katholieke Staatspartij uit Amsterdam. Er was een bovenzaaltje gehuurd in restaurant Paardenburg aan de Amstelzijde.’  De Amstelzijde ligt in het Amstelveense deel van Ouderkerk. ‘De Ouderkerkse pastoor Graaf had tijdens de zondagsmis geadviseerd om niet naar die debatavond te gaan. Dat had hij beter niet kunnen doen want dat wakkerde de nieuwsgierigheid van zijn toehoorders aan.’

>

Amstelveen verzet zich tegen aanleg bos

Amstelveen is een stad in het groen. Dat komt onder meer omdat enkele buurten grenzen aan het Amsterdamse Bos. Je kunt het je nu niet meer voorstellen, maar aanvankelijk verzetten Amstelveners zich tegen de aanleg van dit bos.

>

Nes aan de Amstel is een ‘pyjamadorp’

In zijn historische column voor rtvAmstelveen noemt Peter van Schaik Nes een ‘pyjamadorp, want bedrijfsleven is er maar mondjesmaat. En een middenstander moet men hier ook niet zoeken. In het verleden was er een groot aantal kleine winkels maar die zijn allemaal verdwenen.’

>

Brede sloot was haven Amstelveen

Bij Amstelveen denk je niet meteen aan fabrieken. De plaats en gemeente zijn immers al lange tijd een typische forensengemeenschap. In Amstelveen moesten de werkende mensen hun brood meestal buiten de gemeente in Amsterdam op Schiphol of in de Aalsmeerse veiling verdienen.

>

Dirk moest dienen

Dirk uit Bovenkerk moest als vijftienjarige jongen de kost voor zijn moeder verdienen. Dat was in 1821. Zijn vader was overleden toen Dirkje zeven jaar was. In zijn historische radiocolumn voor rtvAmstelveen vertelde kenner van de lokale geschiedenis Peter van Schaik over het leven van Dirk. Van Schaik vraagt zich af waarom de jongen die immers kostwinner was toch in militaire dienst moest. Is er met de armenadministratie gesjoemeld?n nEnkele jaren geleden is het boek ‘Arm in Amstelveen’ verschenen (uitgave Vereniging Historisch Amstelveen). Peter van Schaik: ‘Het heeft ten onrechte weinig aandacht getrokken; de inhoud is interessant genoeg. Het gaat over de periode 1750-1850. Het is onvoorstelbaar hoe veel er toen geleden is door arme mensen. Bij het beschrijven dreigt echter het gevaar dat het abstract blijft. De individuele mens blijft gemakkelijk buiten schot. Het is een pluspunt van dit boek dat daarin het leven van een aantal mensen aan de hand van archiefstukken is uitgeplozen. Het is dan verbazingwekkend wat er allemaal schriftelijk is vastgelegd over mensen zonder maatschappelijk aanzien.’n n 

>

Bankraskerk, monument van Samen Op Weg

Ietwat verscholen in Bankras, een naoorlogse wijk van Amstelveen, staat een kleine beboste heuvel. Deze heuvel ligt precies tussen twee kerkgebouwen. Het ene gebouw is de rooms-katholieke Titus Brandsma-kerk. Het andere gebouw is de protestantse Bankraskerk. In de Bankraskerk is kerkgeschiedenis geschreven.
Het was de eerste kerk in Amstelveen waar hervormden en gereformeerden samen éénkerkgebouw deelden.
In 2004 gingen de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse kerk van Nederland op in de huidige Protestantse Kerk in Nederland. Daar is een lange geschiedenis aan vooraf gegaan.

>

Kadavers dreven in de Amstel

Dode honden en varkens dreven in de Amstel. Het kon er afgrijselijk stinken. Amsterdam haalde liever drinkwater uit de Vecht dan uit de Amstel. Peter van Schaik vertelde voor rtvAmstelveen hoe onze voorouders flora en fauna vaak beschouwden ‘als een onuitputtelijke bron waaruit men naar believen kon putten’. Milieuzorg bestond niet.

En als er al een maatregel van kracht werd dan was het effect vaak uiterst mager. Peter van Schaik: ‘Zo lees ik dat het bestuur van het Heemraadschap van Nieuwer-Amstel het in 1624 is opgevallen dat er in de Amstel en andere wateren zo veel dode dieren ronddreven: honden, katten, kalveren, varkens en zelfs dode koeien en paarden. Niet alleen werd het water er door verontreinigd, maar het veroorzaakte ook grote stankoverlast. De maatregel bleef echter een slag in de lucht want er was geen sterke arm die op de naleving van het verbod toezag.’ Van alles gaat overboord Peter van Schaik: ‘Overal kwamen huisriolen op de Amstel uit en anders wel op de poldersloten achter de huizen. En wat er door het scheepsvolk overboord werd gegooid zullen wij nooit weten. Bij Amsterdam lekte er regelmatig zout en brak water in de Amstel. Kortom, het is een illusie te denken dat er water van hoge kwaliteit door Amstelland stroomde.’

>