Adriaan Koerbagh (1633-1669). Eerherstel voor een Dwarse Denker

Tot en met 19 december is de tentoonstelling 'Adriaan Koerbagh (1633-1669). Eerherstel voor een Dwarse Denker' te bezoeken in de Embassy of the Free Mind. De tentoonstelling, een initiatief van Vereniging Het Spinozahuis in Rijnsburg, was daar in de herfst van 2019 te zien en reisde daarna door naar het Elisabeth Weeshuis Museum in Culemborg in de herfst van 2020. Nu is de tentoonstelling in Koerbaghs geboortestad Amsterdam.

Adriaan Koerbagh: radicaler dan Spinoza?

In zekere zin was Koerbagh radicaler dan Spinoza: in tegenstelling tot Spinoza, die in het Latijn schreef, schreef Koerbagh bewust in het Nederlands om het volk te verlichten. Welke boodschap wilde hij verspreiden? Geloof, vond hij, berust op instemming, wat inhoudt dat je enige kennis moet hebben van datgene waarmee je instemt. Je kunt geloven wat je wil, maar kennis biedt meer houvast. Daarom stond hij een redelijke godsdienst voor: de rede was het enige en meest betrouwbare woord van God. Het zorgde ook voor grotere onderlinge verdraagzaamheid in de samenleving.

In zijn eigen tijd werd Koerbagh beschouwd als een ‘atheïstisch gedrocht’, samen met filosofen als Thomas Hobbes en Spinoza. Nu wordt hij terecht gezien als een vrijdenker. Zelf omschreef hij het vrije denken als volgt:

‘Niet alle nieuwe en vreemde dingen moeten zonder meer worden verworpen: ze moeten eerst met een open, onbevooroordeelde blik worden onderzocht en wat er waar in is, moet worden aanvaard en behouden. Als mensen dit niet doen, zullen ze altijd in de drek van onwetendheid blijven rondwentelen’.

Koerbagh, die debuteerde als woordenboekmaker, werkte zijn inzichten uit in Een licht schijnende in duistere plaatsen, dat pas in de 21e eeuw is gepubliceerd. In 1668 overhandigde de drukker, bang dat hij vervolgd zou worden wegens het helpen verspreiden van zulke radicale ideeën, halverwege het drukken de tekst aan de autoriteiten. Koerbagh werd in de zomer van 1668 opgepakt en veroordeeld tot een gevangenisstraf die hij niet zou overleven.

De tentoonstelling is een eerbetoon aan de oorspronkelijke vrijdenker Koerbagh. Het licht dat hij in duistere plaatsen wilde laten schijnen is niet uitgedoofd: in de tentoonstelling is het mogelijk zelf een pagina af te drukken van Koerbaghs in beslag genomen werk, dat in twee exemplaren bewaard is gebleven. ‘Elke godsdienst heeft een Koerbagh nodig’, waren de memorabele woorden van zijn vertaler Michiel Wielema. De tentoonstelling werd in 2019 geopend in Rijnsburg om te herdenken dat 350 jaar daarvóór Koerbagh al te vroeg stierf. Noteer de data in je agenda en kom kijken in Amsterdam om vast te stellen dat Koerbaghs ideeën nog steeds springlevend zijn – en hoogstnodig!

Luister hier naar een podcast over Adriaan Koerbagh, met tentoonstellingsmaker Hannah Laurens.

Activiteiten

Lezingen en rondleidingen
Klik hier voor het overzicht van lezingen, themarondleidingen en stadswandelingen rondom Adriaan Koerbagh en het vrije denken in de 17e eeuw.
Cursussen
Klik hier voor meer informatie over de cursussen over Adriaan Koerbagh.
Aanvullingen

Vul deze informatie aan of geef een reactie.

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Vereiste velden zijn gemarkeerd met *. Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.