Doorgaan in portret formaat

ONH

App het verleden naar het heden met Street Museum NL

Lees meer

Verhaal Kamp Almere: Woonoord voor Ambonezen

Dit item is onderdeel van de volgende campagne(s): VrijheidNH

Het gebied rond de Oud-Bussummerweg en de Langerhuizenweg in Huizen is vol natuur en de heide schiet er wortel. Bijna niets op deze plek doet denken aan een opvangkamp met barakken. Dat hier mensen woonden, weggerukt uit hun eigen omgeving, die geen kant op konden en zich stierlijk verveelden, zou je niet snel denken. Toch vind je hier in de buurt een plaquette herinnert aan deze situatie. Ooit vond je hier 'woonoord voor Ambonezen, Kamp Almere'.

De Japanse inval op Java, 1942. Beeld: Collectie Tropenmuseum via Wikimedia Commons.

De mensen die hier wonen zijn afkomstig uit Indonesië, dat tot 1942 nog een Nederlandse kolonie is. Begin dat jaar bezet Japan de kolonie, omdat Nederland en het Japanse Keizerrijk met elkaar in oorlog zijn. Tijdens de oorlog worden Nederlanders en Indische Nederlanders van gemengde afkomst opgesloten in interneringskampen. Het nationalisme ontwikkelt zich tijdens de oorlog in Indonesië, maar wordt niet goedgekeurd door de Japanners. Zij zien liever één grote Oost-Aziatische staat.

Japan capituleert op 15 augustus 1945 en de oorlog komt ten einde. Op verschillende plekken in de wereld breken dekolonisatie-oorlogen uit, ook in Indonesië. Omdat Nederland niet meteen in staat is om troepen naar de kolonie te sturen, grijpen de nationalisten de macht. Onder leiding van Soekarno en Mohammed Hatta wordt de onafhankelijke republiek Indonesië uitgeroepen. Nederland verzet zich hiertegen, en de Bersiap-periode breekt aan. De duizenden Chinezen, Nederlanders en Indische Nederlanders die in het uitgestrekte eilandenrijk wonen, worden door ongeregelde Indonesische strijdgroepen gedood.

Enkele bevrijde krijgsgevangenen uit een Japans interneringskamp op Sumatra, 1945. Beeld: Collectie Tropenmuseum via Wikimedia Commons.

De orde herstellen

Nederland stuurt een leger van 150.000 man sterk om de 'orde te herstellen'. Op 21 juli 1947 begint de eerste politionele actie van Nederland tegen Indonesië. Tot augustus worden de troepen op Java en Sumatra teruggedreven naar de binnenlanden. Onder druk van de Verenigde Naties volgt er op 5 augustus een staakt het vuren, maar de onderhandelingen tussen de partijen blijven stroef. Gevechten blijven maar oplaaien.

Meer dan een jaar later, in december 1948, begint Nederland een tweede politionele actie. De hoofdstad van Indonesië wordt ingenomen en de nationalistische leiders worden opgepakt. In januari 1949 beginnen er nieuwe onderhandelingen, maar in de binnenlanden van de republiek woedt een guerrilla-oorlog. Onder internationale druk erkent Nederland op 27 december 1949 de onafhankelijkheid van Indonesië. 176.000 tot 186.000 mensen zijn dan al gestorven. Het is de grootste oorlog waarin Nederland ooit heeft gevochten en brengt een einde aan 350 jaar Nederlandse aanwezigheid in Indië.

Soldaten van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger, trekken in egelstelling door de velden, 1939. Beeld: Nationaal Archief.

Het KNIL en de Molukkers

Het einde van de strijd betekent niet dat alles direct is opgelost. Tussen maart en juni 1951 stappen 12.500 Molukse mannen, vrouwen en kinderen op de boot naar Nederland. 3.500 van hen zijn soldaten uit het KNIL, het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger. Als Indonesië wordt erkend door Nederland, richten Molukkers op de Zuid-Molukken een eigen republiek op. Velen vochten eerst aan de kant van de Nederlanders, en nu strijden ze tegen het Indonesische leger voor hun eigen staat. Het KNIL wordt ondertussen opgeheven. De soldaten mogen van de Nederlandse en Indonesische regering niet terug naar hun dorpen op de Molukken, omdat zij mee zouden willen vechten in het Zuid-Molukse leger en het slachtoffer dreigen te worden van de politieke spanningen die daar heersen.

Indische Nederlanders komen aan in Amsterdam. Nederland, Amsterdam, 10 juli 1950. Beeld: Nationaal Archief.

Kazernes, kloosters en kampen

Nederland biedt de Molukkers tijdelijk een plek, zelf willen ze ook graag terug naar de Molukken als daar de Republiek der Zuid-Molukken wordt gevestigd. Vervolgens worden ze ontslagen uit het KNIL. De soldaten zijn geschokt, zij hadden gedacht in het Nederlandse leger te blijven dienen. Ze zijn verbitterd en voelen zich aan de kant gezet, terwijl ze de Nederlanders hebben gesteund. Er zijn te weinig woningen, en de verwachting is dat de Molukkers snel zullen terugkeren naar hun eigen land. Maar dat gebeurt niet, het Indonesische leger slaat de opstand op de Zuid-Molukken neer en neemt de macht over. Ondertussen wonen de Molukkers in oude kazernes, kloosters, woonoorden en zelfs voormalig concentratiekampen. In Noord-Holland wonen buiten het oord in Huizen ook Molukkers in de Wieringermeer, Muiderberg en Medemblik.



Plaatsen van Herinnering - Huizen, Kamp Almere. Beeld: VPRO

In 1951 komen ruim twaalfduizend Molukse militairen van het voormalig Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (het KNIL) met hun families naar Nederland. Hun verblijf zal slechts tijdelijk zijn, luidt de belofte van de Nederlandse regering. De 'Ambonezen' worden gehuisvest in kampen.

Wisselende herinneringen

De bewoners van de kampen hebben wisselende herinneringen. Het zou er gezellig zijn geweest, met jonge mensen met gitaren en bandjes. Maar de omstandigheden zijn er wel wat primitief, de gezinnen moeten van weinig geld rondkomen, de sociale controle is groot en de verveling slaat al snel toe. Bovendien zijn de soldaten afkomstig van heel verschillende eilanden op de Molukken en de onderlinge verschillen tussen de mannen zijn groot. De verschillende groepen mijden elkaar het liefst zoveel mogelijk, maar in de woonoorden worden ze juist bij elkaar gestopt. Onenigheid en gevechten zijn het gevolg.

Molukse familie maakt muziek aan boord van schip op weg naar Nederland. Plaats onbekend, 1951. Beeld: Nationaal Archief.

Weg uit het kamp

In de eerste jaren worden de Molukkers volledig onderhouden door de Nederlandse overheid, maar hoe langer de situatie aanhoudt, hoe meer mensen zelfstandig worden en voor zichzelf gaan zorgen. Ze vinden een baan en de kinderen gaan naar school. Eind jaren vijftig dringt in Nederland het besef door dat het nog wel eens lang kan duren voor de Molukkers terug kunnen. Alle woonoorden worden afgebroken en de Molukkers krijgen eengezinswoningen toegewezen. In Huizen worden de inwoners van het woonoord verspreid door de gemeente. In 1972 vertrok de laatste familie uit kamp Almere en vonden de gezinnen een plek. Niet in een eigen republiek, maar in Nederland.

VrijheidNH

Ieder jaar gedenken we oorlogsslachtoffers en staan we stil bij het grote geluk om in vrijheid te kunnen leven. In 2017 is de Nationale Viering van de Bevrijding in Noord-Holland. Oneindig Noord-Holland maakt de verhalen en plaatsen van betekenis in tijden van oorlog en vrede, vrijheid en onvrijheid zichtbaar en tastbaar.De verhalen over vrijheid en onvrijheid in Noord-Holland vertellen kan alleen dankzij drie belangrijke opdrachtverstrekkers en partners: de Provincie Noord-Holland, het Nationaal Comité 4 en 5 mei en Bevrijdingspop Haarlem. Oneindig Noord-Holland verzamelt en bewaart zoveel mogelijk verhalen over vrijheid en onvrijheid voor de toekomst. Dit verhaal maakt onderdeel uit van deze campagne. Klik hier voor alle verhalen over vrijheid.

Gerelateerde verhalen: Van Zeevaarder tot GezagvoerderAlle zeven fout; Jan Pieterszoon Coen75 jaar geleden: Slag om de Javazee

Automatisch gerelateerde verhalen: Van Zeevaarder tot GezagvoerderAlle zeven fout; Jan Pieterszoon Coen75 jaar geleden: Slag om de Javazee

3 reacties op Kamp Almere: Woonoord voor Ambonezen

  • Geschreven door Romke Van Dieren
  • |
  • 15 maart 2017

Hallo Oneindig Holland, Net op zoek geweest naar info over de voormalige Joodse Werkkampen in Nederland. Bedacht toen dat ik tijdens mijn lagereschooltijd regelmatig speelde met een klasgenoot die bij het Ambonezen-kamp bij Huizen woode. Wat een toeval dat jullie daar nu ook mee aan de slag zijn. Ik herinner mij wel dat 'het kamp' of liever de jeugdige bewoners ervan nu niet bepaald gunstig stonden aangeschreven bij ons Gooise kindertjes. Ikvraag mij dan okk wel af hoe de kleine Frans , die daar iedere dag een aantal keren langs moest fietsen van en naar school, het is vergaan in al die jaren. Gek genoeg herinner ik mij niet dat we over angst of herrie met zijn buur-kinderen hebben gesproken. Het was een prachtige plek, daar iaan de rand van hei en bos. En de Seijsjesberg en een waterplas er dichtbij. Later, een jaar of 10 later, maakte ik meer direct betrokken bij een groep Molukse jongeren die toe in Nieuw-Loosdrecht woonden. Echt heel prettige omgang. Maar ook van hen wist ik eigenlijk nier precies of zij altijd al in Loosdrecht hadden gewoond.

  • Geschreven door Frank Roos
  • |
  • 18 maart 2017

Vorig najaar maakte ik in een bos bij Huizen een foto van een opvallende tekst op een energiehuisje in het bos. Daarop was gekalkt: 'West-Irian geen kolonie'. Is er een verband met het kamp? (Ik kan de foto hier niet meesturen.)

Hoi Frank, de kans dat deze tekst verband houdt met het kamp is heel groot. West-Irian is een andere naam voor West Nieuw-Guinea. Op 1 oktober 1962 deed Nederland afstand van deze kolonie, maar tot die tijd werd geweigerd deze los te laten. Ondertussen was de rest van Indonesië al wel onafhankelijk geworden van Nederland, voor die tijd heette het Nederlands-Indië. Er was veel weerstand tegen de Nederlandse houding om de kolonie te willen behouden, bijvoorbeeld vanuit de Verenigde Naties. Het is dus goed in te denken dat de inwoners van Kamp Almere op deze manier lieten zien dat ze het niet eens waren met het Nederlands beleid in Nieuw-Guinea. Groeten, Redactie Oneindig Noord-Holland



U bent ingelogd als:


Schrijf een Reactie
Voeg je eigen verhaal toe Je eigen verhaal kun je via drie eenvoudige stappen toevoegen aan Oneindig Noord Holland