Doorgaan in portret formaat

ONH

App het verleden naar het heden met Street Museum NL

Lees meer

Verhaal Edamse zeevaarders


Hoe de rouwbrief van Michiel de Ruyter in Edam kwam

Dit item is onderdeel van de volgende campagne(s): VrijheidNH

Als stad van zeevaarders heeft Edam veel kapiteins en nog hoger in rang geplaatsten voortgebracht. Justus Boot (1739-1793) diende bij de Admiraliteit van Amsterdam en bracht het tot schout-bij-nacht en vice-admiraal van Holland en West-Friesland. Hij woonde waar nu het statige pand Voorhaven 80 staat. De historische band tussen Edam en Hollands bekendste zeeheld, admiraal De Ruyter, kwam onlangs aan het licht toen in het Edams Museum een geheimzinng document werd ontdekt. 

Ontdekking in het archief

Archiefdozen van het Edams museum verbergen soms geheimzinnige, belangrijke documenten. Men stuitte onlangs op een bericht van overlijden van onze grootste zeeheld Michiel Adriaansz. de Ruyter. Het bestaan van dit document was bij een paar mensen bekend maar die hadden er verder nooit gewag van gemaakt. Een overlijdensbericht uit 1677 van zo'n beroemde man - dan zijn de eerste vragen die bij je opkomen: hoe komt het museum aan deze rouwkaart en naar wie was hij verstuurd? De rouwkaart bevindt zich al decennia in het archief van het museum en zal vermoedelijk een keer geschonken zijn. Verder zijn er vier mogelijkheden naar wie hij ooit verstuurd zou kunnen zijn.

Rouwbrief van het overlijden van Michiel de Ruyter.

Beeld: Edams Museum.

Rouwbrief van het overlijden van Michiel de Ruyter.

Beeld: Edams Museum.

Opperbevelhebber van de vloot

Op 24 maart 1607 wordt Michiel de Ruyter geboren in Vlissingen. Al jong gaat hij naar zee. Daar klimt hij op van scheepsjongen tot schipper. Na een carrière in de walvisvaart, de kaapvaart en de koopvaardij wordt hij gevraagd in dienst te treden bij de Admiraliteit van Zeeland. De Ruyter is vooral bekend geworden door zijn rol in belangrijke zeeslagen. In gevechten tegen Spanjaarden, Fransen, Engelsen en kapers blijkt hij te beschikken over een uitstekend inzicht. Vanwege zijn successen wordt hij uiteindelijk tot opperbevelhebber van de Nederlandse vloot benoemd.

Portret van Michiel de Ruyter.

Heldentocht naar Chatham

Zijn meest bekende actie is de tocht naar Chatham in 1667. Dit was een gedurfd plan van Johan de Witt. De ketting die over de Theems was gespannen werd stuk gevaren, daarna werd verder de Theems opgevaren, vervolgens de Medway tot waar de Engelse vloot lag. Nagenoeg de gehele Engelse vloot werd vernietigd, alsmede werven en magazijnen. Pas toen het tij verliep, dwong het lage water de Hollanders tot de terugtocht. Het vlaggeschip de Royal Charles en de Unity werden in triomf mee naar huis genomen (de spiegel van de Royal Charles is nog te zien in het Rijksmuseum). De schade aan Engelse zijde was ongeveer 4 miljoen florijnen. De Ruyter verloor slechts enkele branders en niet meer dan 30 man.

De Medway in 1667.

Gesneuveld bij Syracuse

Pas vijf jaar later hadden de Engelsen hun vloot weer op orde en vielen ze de Republiek opnieuw aan. Op 29 april 1676 sneuvelde De Ruyter in de strijd tegen de Fransen bij Syracuse. Hij was toen 69 jaar oud. Curieus is te vermelden dat hij pas op 18 maart 1677, bijna 11 maanden later, werd begraven. Kennelijk was zijn lijk aan boord geconserveerd.

Begrafenis van Michiel de Ruyter in Amsterdam, door Romeyn de Hooghe.

De Amsterdamse bevolking bracht 16.000 florijnen bijeen o...

Begrafenis van Michiel de Ruyter in Amsterdam, door Romeyn de Hooghe.

De Amsterdamse bevolking bracht 16.000 florijnen bijeen om Michiel de Ruyter een ware staatsbegrafenis te bezorgen. Beeld: wikipedia.

Kapiteins en bevelhebbers

Edam is groot geworden door zijn scheepsbouw en telde in de 16e eeuw wel 30 scheepswerven. Naast scheepsbouwers kende Edam ook veel zeevarenden waaronder kapiteins en onderbevelhebbers van de vloot. Zowel de scheepsbouwers als de Admiraliteit van Amsterdam hebben na de brand van 1602 een raam geschonken aan de Grote Kerk in Edam. In de tijd van admiraal De Ruyter waren er vijf Edamse kapiteins die onder hem hebben gevochten, te weten Decker, Corle, Boes, Broeder en Jacob Andries Swart. Vier kregen zo'n overlijdenskaart, want zij liepen mee in de rouwstoet van het huis op het Waalseiland (nu Prins Hendrikkade 131 in Amsterdam) naar de Nieuwe Kerk in Amsterdam.

De grafsteen van kapitein Swart.

Zeehelden in de Grote Kerk

Kapitein Corle liep niet mee, want zijn naam wordt niet genoemd in de begrafenisstoet. Als we de gravure die naar aanleiding van deze begrafenis gemaakt is nog eens goed bekijken zien we een enorme stoet mensen en komen we de vier namen tegen. Deze vier kapiteins zullen waarschijnlijk in de Edamse Grote Kerk begraven zijn. Van drie resten ons alleen de namen, maar van Jacob Andries Swart is een rouwbord en een prachtige grafsteen bewaard gebleven. De tekst op deze steen is curieus. "Dees kleene grafsteen dekt, den groten zee-held Zwart die afgestreen in krijg zijn ziel god heeft gegeven in vree, die voor zijn kling Britt Zweed en, Turk deed beven, wiens naem onsterfelijk leeft en 't duurzaam marmer tart."

Straf van de krijgsraad

Ook is van deze zeeheld nog een bijzonder verhaal te vertellen. In de Vierdaagse Zeeslag van 1666 onder admiraal De Ruyter raakte zijn schip 'de Deventer' zwaar beschadigd. "Zyn groote mast was met een koegel van zesendertig pondt tot in't hart geraakt: zyn staande loopende wandt meest aan stukken." Daarop verliet hij de zeeslag zonder toestemming van de admiraal. Samen met drie andere kapiteins die min of meer in dezelfde situatie verkeerden, besloot Swart zijn schepen naar het Gat van Goeree te brengen, om ze zo te redden. Hij werd voor de krijgsraad gedaagd en kreeg 2500 florijnen boete, voor die tijd een enorm bedrag. Maar in 1667 voer hij alweer samen met de Edamse kapitein Decker onder bevel van De Ruyter naar Chatham. Op donderdag 18 maart 1677 worden de vier (van de zeventien) eerder genoemde kapiteins uitgenodigd om als vriend in huis te komen om samen afscheid te nemen van hun geliefde admiraal.

Zilveren schaalmodel van een driemaster.

Beeld: collectie Edams Museum (in bruikleen).

Zilveren schaalmodel van een driemaster.

Beeld: collectie Edams Museum (in bruikleen).

Familie Boot

Justus Boot, de bewoner van Voorhaven 80, kwam uit een voornaam en oud Edams geslacht dat vele burgemeesters en andere hoogwaardigheidsbekleders heeft voortgebracht. Zij waren onder andere houthandelaren, maar zijn eveneens actief geweest in de walvisvaart op Groenland. Belangrijke familiestukken van de familie Boot zijn als bruikleen in het Edams Museum te bezichtigen, waaronder een schaalmodel van een driemaster van de Hoornse zilversmid J. Verhoogt. Een ander curieus object is de gouden ovale guilloche snuifdoos met miniatuurportretje van Emanuel Prins de Rohan, grootmeester van Malta, die de snuifdoos op 24 maart 1786 aan Justus Boot schonk.

Auteur: Peter Sluisman (Edams Museum).
Samenstelling: Robert J. Lammers (Edams museum).

Snuifdoos van Justus Boot, geschonken door de Grootmeester van Malta.

Beeld: collectie Edams Museum (bruikleen familie Boot).

Snuifdoos van Justus Boot, geschonken door de Grootmeester van Malta.

Beeld: collectie Edams Museum (bruikleen familie Boot).

Dit is een routepunt van de Legenden & Verhalen Route door Edam.

Gerelateerde routes: Het Steenen Coopmanshuys in EdamDe Grote Kerk van EdamStadhuis van Edam10 dingen die je moet weten over Admiraal Michiel de Ruyter
Gerelateerde verhalen: Het Steenen Coopmanshuys in EdamDe Grote Kerk van EdamStadhuis van Edam10 dingen die je moet weten over Admiraal Michiel de Ruyter

Automatisch gerelateerde routes: Het Steenen Coopmanshuys in EdamDe Grote Kerk van EdamStadhuis van Edam10 dingen die je moet weten over Admiraal Michiel de Ruyter
Automatisch gerelateerde verhalen: Het Steenen Coopmanshuys in EdamDe Grote Kerk van EdamStadhuis van Edam10 dingen die je moet weten over Admiraal Michiel de Ruyter

0 reacties op Edamse zeevaarders



U bent ingelogd als:


Schrijf een Reactie
Voeg je eigen verhaal toe Je eigen verhaal kun je via drie eenvoudige stappen toevoegen aan Oneindig Noord Holland