Doorgaan in portret formaat

ONH

App het verleden naar het heden met Street Museum NL

Lees meer

Verhaal Het vermaarde Groene Purmer Zeewijf


De puibalk van Nieuwvaartje 8 in Edam

Op de puibalk van het achttiende-eeuwse huis Nieuwvaartje 8 in Edam zijn voorstellingen te zien van het 'Purmer Zeewijf'. De afbeeldingen zijn zowel in het hout gesneden als erop geschilderd met bijbehorende teksten.

Hertog Albrecht van Beieren.

Beeld: collectie Rijksmuseum.

Hertog Albrecht van Beieren.

Beeld: collectie Rijksmuseum.

Middeleeuwse stormvloed

Evenals Zeeland heeft Noord-Holland heel wat strijd moeten voeren tegen het water, dat hier zowel uit oostelijke als westelijke richting zijn aanvallen uitvoerde. Duizenden jaren had het water vrij spel en bewoning was alleen mogelijk op de hoogst gelegen delen. Pas rond 1300 na Chr. is er sprake van een serieuze aanpak door de West-Friezen om het water te keren. Aan het eind van de veertiende eeuw hadden stormen in Noord-Holland zoveel schade aangericht dat Hertog Albrecht van Beieren (broer van graaf Willem V) het bevel gaf tot het aanleggen en vernieuwen van de dijken. Maar de dijk die de Purmer Ee afdamde hield de stormvloed van 1403 toch niet tegen.

Kaart van het ingepolderde Purmermeer.

Beeld: collectie Edams museum.

Kaart van het ingepolderde Purmermeer.

Beeld: collectie Edams museum.

Woest wijf

Toen de storm was gaan liggen voeren de vrouwen en meiden het Purmermeer op om bij de koeien te komen die gemolken moesten worden. Al varende zagen zij een wild en woest 'wijf' zwemmen. Ze zochten een goed heenkomen voor het 'monster', dat volgens de kroniekschrijvers naakt was en behangen met waterplanten. Dagelijks kwamen de melksters terug en zij raakten zo gewoon aan dat 'ongetemde vrouwspersoon' dat ze haar uit het water trokken en met de melkschuit via de Purmerpoort binnen Edam brachten.

Het ongetemde zeewijf.

Beeld: Bert Knispel (kunstenaar).

Het ongetemde zeewijf.

Beeld: Bert Knispel (kunstenaar).

De Purmerpoort van Edam.

Beeld: Edams museum.

De Purmerpoort van Edam.

Beeld: Edams museum.

Artistieke inspiratie

Het monster in de gedaante van een vrouw bedekt met mos en waterplanten heeft waarschijnlijk dezelfde betekenis als het personage in de verhalen over meerminnen of zeemeerminnen. Zij zwemt al eeuwen door onze geschiedenis. Ze vindt haar oorsprong in de Griekse mythologie die verhaalt over sirenen die op een eiland woonden en met hun welluidende gezang de reiziger aanlokten en zijn schip op de rotsen te pletter lieten slaan. In de middeleeuwen wordt zij door de kerk gemaakt tot symbool van aardse wellust. Het monster heeft vooral kunstenaars geinspireerd. Zo ook in Edam, waar op de puibalk (ook wel fries of waterlijst genoemd) van het huis Nieuwvaartje 8 afbeeldingen te zien zijn van het Purmer Zeewijf. Naast houtgesneden voorstellingen zijn er ook geschilderde figuurtjes en teksten.

De puibalk Nieuwvaartje 8 te Edam.

Beeld: rijksmonumenten.nl

De puibalk Nieuwvaartje 8 te Edam.

Beeld: rijksmonumenten.nl

De tekst

Het geheel vormt een soort stripverhaal met een erotisch karakter.
De volledige tekst zoals vermeld op een tekening van W.O.J. Nieuwenkamp luidt:
De Soldaat spreekt: zeg visscher, hebt gij zulke visch van goede smaak en goede disch
De Monnik spreekt: ja vriend  hadden wij zulke visch in het klooster tot onse spil
ik zou vergeten spek en vlijs
Ja zulke visschen is het gedaan, daarom moet ik op krukken gaan
Ik zoek het in de aarde
Ik zoek het in de lucht
Ik zoek het in het water
Ik zoek het in het vuur
De vrouw spreekt hier gij gekke allevier
Wat gij zoekt dat heb ik hier
Het micken zou mij niet verdrieten, mogt ik in jou kransje schieten
Wat gij mickt of wat gij schiet,
in mij kransje komt ge niet Wie weet dat hij niet en weet

Auteur: Betty Slot (VVV Edam).
Samenstelling: Robert J. Lammers (Edams museum).

Detail van de oude puibalk.

Beeld: collectie Edams museum.

Detail van de oude puibalk.

Beeld: collectie Edams museum.

Nog een detail van de oude puibalk.

Beeld: collectie Edams museum.

Nog een detail van de oude puibalk.

Beeld: collectie Edams museum.

Dit is een routepunt van de Legenden & Verhalen Route door Edam.

Gerelateerde routes: De Grote Kerk van EdamHet Prinsenhof en de 'Classis van mirakelen'Nieuwenkamp aan de Nieuwe Haven in EdamPoorters, touwslagers en zoutziedersDe Zeemeermin van Edam
Gerelateerde verhalen: De Grote Kerk van EdamHet Prinsenhof en de 'Classis van mirakelen'Nieuwenkamp aan de Nieuwe Haven in EdamPoorters, touwslagers en zoutziedersDe Zeemeermin van Edam

Automatisch gerelateerde routes: De Grote Kerk van EdamHet Prinsenhof en de 'Classis van mirakelen'Nieuwenkamp aan de Nieuwe Haven in EdamPoorters, touwslagers en zoutziedersDe Zeemeermin van Edam
Automatisch gerelateerde verhalen: De Grote Kerk van EdamHet Prinsenhof en de 'Classis van mirakelen'Nieuwenkamp aan de Nieuwe Haven in EdamPoorters, touwslagers en zoutziedersDe Zeemeermin van Edam

0 reacties op Het vermaarde Groene Purmer Zeewijf



U bent ingelogd als:


Schrijf een Reactie
Voeg je eigen verhaal toe Je eigen verhaal kun je via drie eenvoudige stappen toevoegen aan Oneindig Noord Holland