Doorgaan in portret formaat

ONH

App het verleden naar het heden met Street Museum NL

Lees meer

Gevonden: afscheidsbrief van geëxecuteerde verzetsheld

In de vroege ochtend van 25 februari 1941 staan de trams van Amsterdam stil. Arbeiders krijgen een manifest in handen gedrukt met de oproep om collectief tegen de Jodenvervolging te gaan staken. De Februaristaking verspreidt zich over het land en duurt twee dagen. Op 26 februari maken de Duitsers er met harde hand een eind aan. Het initiatief tot de Februaristaking is genomen door Willem Kraan en Piet Nak, een stratenmaker en een vuilnisman. Willem zal de oorlog niet overleven, hij wordt op 19 november 1942 gefusilleerd in Soesterberg.

Willem Kraan: stratenmaker en verzetsheld

Pasfoto van Willem Kraan. Beeld: Stadsarchief Amsterdam

Willem Kraan: stratenmaker en verzetsheld

Pasfoto van Willem Kraan. Beeld: Stadsarchief Amsterdam

Vorig jaar riep het Stadsarchief Amsterdam op tot het doneren van persoonlijke verhalen en foto's van Februaristakers. Een van de mensen die reageerden was Ellen Hettinga, de kleindochter van Willem. Zij doneerde een pasfoto en zijn afscheidsbrief.

Willem Kraan schreef de brief voor zijn executie aan zijn gezin en andere geliefden. Aan zijn vrouw en dochtertje schreef hij: 'Bets en Trieni, blijf sterk, denk niet te lang aan mij en blijf vooralsnog lief voor mekaar, en Bets, Trieni zal nu nog niet begrijpen waarvoor of ik val, maar jij vertelt het haar natuurlijk', 'want anders zou zij zich nog schamen voor haar Pappie, en dat hoeft niet hoor, want een verrader ben ik niet, ik val voor mijn ideaal'.

De brief die Willem Kraan op de dag van zijn executie schreef aan zijn geliefden

Afscheidsbrief van Willem Kraan. Beeld: Stadsarchief Amst...

De brief die Willem Kraan op de dag van zijn executie schreef aan zijn geliefden

Afscheidsbrief van Willem Kraan. Beeld: Stadsarchief Amsterdam

Willems ideaal is duidelijk: de Duitsers hekelen en opkomen voor de mensen die zij onderdrukten. Drie dagen voor de Februaristaking is het een rustige dag in de Amsterdamse Jodenbuurt. Het Joodse deel van de bevolking houdt sabbat. Om vier uur komt daar abrupt een einde aan als Duitse overvalwagens de buurt in rijden. De ouders van Willem wonen er in de buurt en Willem is toevallig op bezoek. Hij ziet hoe de Duitsers wraakacties uitvoeren. Ze ranselen 427 jonge Joodse mannen bijeen op het Jonas Daniël Meijerplein, waarna ze worden afgevoerd naar kamp Schoorl. De mannen zullen hun dood vinden in de concentratiekampen van Buchenwald en Mauthausen.

Als hij het verhaal later huilend aan zijn vriend Piet vertelt, beramen ze het plan voor een proteststaking. Willem en Piet fietsen de hele stad door om collega's op de been te krijgen. Ze willen de tram, de stadsreiniging of zelfs de hele dienst Publieke Werken platleggen. De rest van Amsterdam volgt dan vanzelf, aldus de twee. Ze overleggen ook met de Communistische Partij, die door de Duitsers verboden is en waarvan ze beiden lid zijn. Ook na de Februaristaking blijft Willem actief in het verzet, tot hij op 16 november 1941 wordt gearresteerd. Een jaar later wordt Willem samen met 32 anderen geëxecuteerd.

Willem Kraan

Pasfoto van Willem Kraan. Beeld: Stadsarchief Amsterdam

Willem Kraan

Pasfoto van Willem Kraan. Beeld: Stadsarchief Amsterdam

Dat Willem een belangrijke rol speelde tijdens de Februaristaking is al veel langer bekend. In 1966 ontvangt de dappere stratenmaker postuum de onderscheiding 'Rechtvaardige onder de Volkeren' van Yad Vashem. Ook is in dat jaar het monument De Antifascist onthuld ter nagedachtenis aan de staker. Het beeld staat in de Willem Kraanstraat in Amsterdam. De Februaristaking wordt nog elk jaar herdacht bij De Dokwerker in Amsterdam. De brief en pasfoto van de heel gewone stratenmaker die op bijzondere wijze de geschiedenisboeken in is gegaan, zijn nu in het bezit van het Verzetsmuseum.

VrijheidNH

Ieder jaar gedenken we oorlogsslachtoffers en staan we stil bij het grote geluk om in vrijheid te kunnen leven. In 2017 is de Nationale Viering van de Bevrijding in Noord-Holland. Oneindig Noord-Holland maakt de verhalen en plaatsen van betekenis in tijden van oorlog en vrede, vrijheid en onvrijheid zichtbaar en tastbaar. De verhalen over vrijheid en onvrijheid in Noord-Holland vertellen kan alleen dankzij drie belangrijke opdrachtverstrekkers en partners: de Provincie Noord-Holland, het Nationaal Comité 4 en 5 mei en Bevrijdingspop Haarlem. Oneindig Noord-Holland verzamelt en bewaart zoveel mogelijk verhalen over vrijheid en onvrijheid voor de toekomst. Dit nieuwsbericht maakt onderdeel uit van deze campagne. Klik hier voor alle verhalen over vrijheid.

Bronnen

'Brief van ter dood gebrachte Februaristaker duikt op', NOS (16 februari 2017)
'Bijzondere documenten Februaristaker Willem Kraan', Stadsarchief Amsterdam (26 april 2016)
'Amsterdam: de anti-fascist', 4 en 5 mei

Gerelateerde verhalen: Protesteert tegen de Afschuwelijke Jodenvervolging!!! Staakt! Staakt! Staakt!25 Februari 1941: FebruaristakingDe Dokwerker
Gerelateerde videos: De hoofdstad herdenkt de Februaristaking van 1941Herdenking Februaristaking

Automatisch gerelateerde verhalen: Protesteert tegen de Afschuwelijke Jodenvervolging!!! Staakt! Staakt! Staakt!25 Februari 1941: FebruaristakingDe Dokwerker
Automatisch gerelateerde videos: De hoofdstad herdenkt de Februaristaking van 1941Herdenking Februaristaking

3 reacties op Gevonden: afscheidsbrief van geëxecuteerde verzetsheld

  • Geschreven door Ed Vermeulen
  • |
  • 18 februari 2017

Mooi, ontroerend en waardevol document.

  • Geschreven door Charles Destrée
  • |
  • 19 februari 2017

Bedankt! Alle afscheidsbrievn van te fusilleren verzetsstrijders zijn, uiteraard, hoogst ontroerend. Als u wilt kan ik u een afschrift zenden van de ter dood veroordeelde Arie de Leest van 4 april 1943. Hij zat sinds 1941 samen met mijn vader Arent Destrée in een cel ivoor ter dood veroordeelden n de Strafgevangenis in Scheveningen. Laat u weten de voormalig verzetsstrijder Charles Destrée (1926), oudste zoon van de huisartes Arent.

  • Geschreven door ed vermeulen
  • |
  • 19 februari 2017

Geachte heer Destree Ja, dat stel ik zeer op prijs. Mijn emailadres is edenmarty@hetnet.nl Met vriendelijke groet Ed Vermeulen



U bent ingelogd als:


Schrijf een Reactie
Voeg je eigen verhaal toe Je eigen verhaal kun je via drie eenvoudige stappen toevoegen aan Oneindig Noord Holland