Doorgaan in portret formaat

ONH

App het verleden naar het heden met Street Museum NL

Lees meer

Willem van Oranje: held of opportunist?

De 'Vader des Vaderlands', een voorvechter van gewetensvrijheid en tolerantie. Van ambitieuze edelman tot rebel en de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat. Dat is bij veel mensen het beeld van Willem van Oranje. Tot afgelopen week. Willem was een opportunist en iemand die het niet zo nauw nam met de waarheid, schrijven historici Aron Brouwer en Marthijn Wouters.

Portret van Willem van Oranje, Adriaen Thomasz. Key, 1579

Beeld: Rijksmuseum Amsterdam via Wikimedia Commons

Portret van Willem van Oranje, Adriaen Thomasz. Key, 1579

Beeld: Rijksmuseum Amsterdam via Wikimedia Commons

Brouwer en Wouters begonnen hun zoektocht naar de ware aard van Willem van Oranje op hun middelbare school, het Murmellius Gymnasium in Alkmaar. In het Regionaal Archief Alkmaar zochten ze een onderwerp voor hun profielwerkstuk. Ze vonden een brief aan de voorloper van hun school, die al bestond tijdens de Nederlandse Opstand. In de brief schreef Van Oranje dat de school de katholieke kerken in Alkmaar mocht plunderen en zelf mocht profiteren van de opbrengsten, zolang het instituut goede calvinisten zou voortbrengen. Niet zo'n vriendelijke opmerking dus.

‘Smooth operator’ van de vaderlandse geschiedenis

'Hier moeten we iets mee', dachten de jongens. Ze bleven zich ermee bezighouden wonnen prijzen met hun profielwerkstuk. Tijdens hun onderzoek vonden ze dat Willem van Oranje niet keek naar hoe hij zijn volk het beste kon helpen, maar dat hij zijn eigen welzijn als belangrijkste leidraad gebruikte om zijn idealen te formuleren. Hij was een echte 'smooth operator' die heel goed zag hoe hij kon manipuleren. De meeste mensen hadden destijds nog sterke droombeelden of waren streng gelovig, maar Willem niet. Hij zag heel goed hoe hij met manipulatie kon krijgen wat hij wilde.

Portret van Willem van Oranje in harnas, Antonis Mor, 1555

Beeld: Gemäldegalerie Alte Meister, Staatliche Kunst...

Portret van Willem van Oranje in harnas, Antonis Mor, 1555

Beeld: Gemäldegalerie Alte Meister, Staatliche Kunstsammlungen Dresden

Dertienduizend brieven

Na het profielwerkstuk bleven Brouwer en Wouters zich verdiepen in de Vader des Vaderlands. Ze lazen dertienduizend brieven van en over Van Oranje en schreven hun bevindingen op in hun boek Willem van Oranje. De opportunistische vader des vaderlands. Voor het boek gebruikten de twee wel academische literatuur, maar het moet toch vooral een boek zijn dat leuk is om te lezen voor een breed publiek. Buiten de universiteiten heerst het beeld van Willem van Oranje als grote held. Dit wordt nog steeds aangehaald in bijvoorbeeld musea, schoolboeken en romans. Van Oranje is zo'n centrale persoon in de geschiedenis van Nederland, dat zijn levensverhaal voor iedereen begrijpelijk en leesbaar hoort te zijn, vinden de auteurs.

Het boek van Aron Brouwer en Marthijn Wouters: Willem van Oranje. De opportunistische vader des vaderlands

Beeld: Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Het boek van Aron Brouwer en Marthijn Wouters: Willem van Oranje. De opportunistische vader des vaderlands

Beeld: Uitgeverij Nieuw Amsterdam

De grootste Nederlander?

Dat Willem van Oranje niet zulke sterke idealen had als vaak wordt gedacht, bleek volgens Brouwer en Wouters onder andere uit het feit dat hij zijn religie aanpaste aan het geloof van sterke mogelijke bondgenoten. Ook trouwde hij met de protestantse Anna van Saksen zodat machtige Duitse vorsten hem zouden steunen, en later met Charlotte de Bourbon om de banden met de Fransen aan te halen. Een laatste voorbeeld is dat Willem van Oranje vaak wordt gezien als een voorvechter van de Republiek en vrijheid, terwijl hij zelf in een brief schreef dat een politiek stelsel dat bestaat uit gekozen vertegenwoordigers grote onzin is. Hij stelde dat er een opperhoofd nodig is dat alles bepaalt. Een dictator dus. Hij vond dat hij die dictator zelf maar moest worden.

Andere historici zijn het niet altijd eens met de stelling van Brouwer en Wouters, hoewel ze onderschrijven dat het boek inhoudelijk redelijk klopt. Historicus Geerten Waling zegt dat Willem van Oranje veel eigen geld in de strijd stak, deze met zijn eigen dood bekocht en broers en goede vrienden zag sterven op het schavot. Je kunt heel veel slechte dingen over Van Oranje zeggen, maar tegelijkertijd was hij ook een bevlogen, inspirerende leider die zeker krediet verdient als het gaat om de dingen die hij heeft bereikt. In zijn apologie schreef Willem van Oranje dat elke vorst in de eerste plaats zijn volk moet dienen en hij staat aan de basis van het beginsel van godsdienstvrijheid in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Hij was heel slim en wat religie betreft wat opportunistisch, maar hij dacht zeker niet alleen aan zichzelf. Bovendien zou het boek van de twee jonge historici helemaal niet zo vernieuwend zijn. Katholieke historici schreven vijftig jaar geleden al heel kritisch over de Vader des Vaderlands.

Is Willem van Oranje nog wel de grootste Nederlander of toch vooral een meedogenloze intrigant? De waarheid ligt ergens in het midden, maar de Vader des Vaderlands is duidelijk niet in alle opzichten geweest zoals we dachten dat hij was.

Gerelateerde verhalen: 21 april 1879: Willem III en Emma in AmsterdamWillem van Oranje en de ZijpeKoning Willem I had tweede gezinWillem I laat ‘waterwolf’ temmen

Automatisch gerelateerde verhalen: 21 april 1879: Willem III en Emma in AmsterdamWillem van Oranje en de ZijpeKoning Willem I had tweede gezinWillem I laat ‘waterwolf’ temmen

0 reacties op Willem van Oranje: held of opportunist?



U bent ingelogd als:


Schrijf een Reactie
Voeg je eigen verhaal toe Je eigen verhaal kun je via drie eenvoudige stappen toevoegen aan Oneindig Noord Holland